16 - التنباكية : محمد مقيم بن محمد حسين سمنانى . به نوشتهء افندى ( ج 3 ، ص 207 ) اين همان رسالهء ماچينى است كه محمد مقيم آن را به نام خود كرده است .
آن چنان كه از نويسندههاى رسالههاى مذكور به دست مىآيد ، قول به حرمت ، نوعا از آن اخبارىها بوده است ؛ اين در حالى است كه حتى يك روايت نيز در اين باب وارد نشده است . ! جز آن كه به استناد برخى از رؤياهايى كه در اين باره نقل شده و ضمن آنها ائمه عليهم السلام از استعمال توتون نهى كردهاند ، قول به حرمت صادر شده و شواهد ديگرى نيز در كنار آنها ، از قبيل آنچه گذشت ، آمده است . در عين حال ، آشكار است كه رسالههاى حرمت فراوان بوده و توان گفت مسئله به صورت جدى مطرح بوده است . در عين حال ، قول مشهور همان حليت شرب توتون است .
در برابر رسالههاى حرمت ، رسالهاى نيز با عنوان اقامة البرهان فى جواز شرب القهوة و القليان نگاشته شده است . نويسنده آن سيد ابو الحسن علىّ بن تقى رضوى لكهنوى است . « 1 »
رسالهاى نيز با عنوان الدخانية در عدم تأثير دخان در روزه از سيد هبة الدين شهرستانى نوشته شده است . « 2 » در همين موضوع كتاب درة الاسلاك فى حكم دخان التنباك از ميرزا محمد بن عبد الوهاب همدانى ( ص 1304 ) نگاشته شده است . رسالة فى القهوة از محمد باقر قمى ، و رسالهاى ديگر با همين عنوان از ميرزا كاظم بن محمد رشتى هم دربارهء قهوه نوشته شده است . « 3 » مشاعرهاى فقهى هم ميان سيد حسين قزوينى و حاج محمد حسن كبه دربارهء قهوه انجام شده كه برخى از اشعار آن را مرحوم امين آورده است . « 4 »
رسالهء شيخ حر عاملى
در اينجا متن رسالهء شيخ حر عاملى ( م 1104 ) مؤلف و محدّث برجستهء شيعه را كه گزارشى از رسالهء كمرهاى آورده و خود نيز ضمائمى بر آن دارد ، آوردهايم . در اين رساله از تتن و قهوه سخن گفته شده است . وى خلاصهء ادلهء كمرهاى را آورده ، نكاتى بر آن افزوده ، اما هيچكدام از دلايل را به صراحت دليل بر حرمت تتن و قهوه نمىداند . آنچه در رسالهء حاضر جالب است ، پرسش و پاسخى است كه ميان وى و شاه سليمان صفوى رفته است . اين پرسش و پاسخ نشان مىدهد كه شاه ، كمابيش با مباحث فقهى آشنايى داشته است . نسخهء اين رساله در مجموعهاى در كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى نگاهدارى مىشود كه در
هامش
( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 263
( 2 ) . همان ، ج 8 ، ص 50
( 3 ) . همان ، ج 17 ، ص 220
( 4 ) . امين ، سيد محسن ، اعيان الشيعة ، ج 4 ، ص 174