است . ( پس از اين فتواى او را خواهيم آورد . )
جزائرى پس از آن ، دلايل حرمت را نقل و سپس نقد كرده است . اين دلائل چندان استوار نيست . نخستين دليل آن است كه امام صادق عليه السلام فرمود : اگر ديديد مردم به چيزى روى آوردند ، شما از آن اعراض كنيد . در اين باره نيز مردم اقبال عظيمى كردهاند كه نمىتوان منعشان كرد . تا جايى كه شاه عباس اول بر آنها سخت گرفت و تاجران آن را آتش مىزد . اما مردم سردابهايى كنده ، به درون آنها مىرفتند و به استعمال اين مواد مىپرداختند . آنها در كنار خود آتش روشن مىكردند تا بوى آن بيرون نرود . شاه كه وضع را چنين ديد ، مالياتهاى سنگينى وضع كرد تا مردم از تجارت آن روى بگردانند ، اما اين نيز بيش از پيش مردم را تحريك بر تجارت آن كرد !
وى در دليل دوم مسئله اسراف را مطرح كرده و در ضمن به اين نكته اشاره كرده كه مردم در ساختن آلات استعمال تنباكو ، اسراف فراوان كرده و زيور و زينت فراوانى به كار مىگرفتهاند ، تا جايى كه مجموع آلات آنگاه به سى هزار دينار مىرسيده است ! جزائرى گفته است كه ما خود رغبتى در قليان نداشته و در طول بيست سال تحصيل در شيراز و اصفهان از آن استعمال نكرديم ؛ چرا كه چه بسا تضييع وقت در آن مىبود ، اما اكنون به تبع مردم در مجالس آن را استعمال مىكنيم . وى به دنبال آن مىگويد كه دلايل كمرهاى براى حرمت كفايت نمىكند و سپس به پاسخگويى به آنها پرداخته است . وى مىنويسد آنچه كه اكنون ميان علما شهرت دارد ، قول به حليت مصرف توتون است . « 1 »
افندى و رسالهء كمرهاى
افندى در ذيل شرح حال شيخ على نقى كمرهاى ، « 2 » به كتابى كه وى دربارهء حرمت شرب توتون نوشته اشاره كرده و مىنويسد : يكى از فضلاى معاصر ، خلاصهء ادلهء وى را در رسالهاى فراهم آورده است . اين رساله در اصل همان رسالهء كمرهاى است كه شيخ حر آن را تلخيص كرده است . افندى مىگويد : دلائلى كه وى آورده است خالى از غرابت نيست و ما بر آن شديم تا به نقد آنها بپردازيم .
دليل نخست اين كه توتون از خبائث است . دوم آنكه كشيدن توتون كارى شيطانى
هامش
( 1 ) . جزائرى ، سيد نعمة الله ، الانوار النعمانية ، ( چاپ تبريز ) ج 4 ، ص 60 - 54
( 2 ) . از عالمان برجستهء دورهء صفوى ، قاضى شيراز و سپس شيخ الاسلام اصفهان . شرح حالى از وى در مقدمهء رسالهء « لزوم وجود مجتهد در عصر غيبت » كه در دفتر شمارهء شش ميراث درج شد آورديم . در آنجا - به اقتفاى برخى از بزرگان - ميان وى و شاعرى كه همنام و معاصر اوست خلط شد . اين اشتباه را در مقالهء مفصلى كه دربارهء انديشههاى على نقى كمرهاى در همين مجموعه به چاپ رساندهايم ، اصلاح كرديم .