نظم الغرر و نضد الدرر
اين اثر از عبد الكريم بن محمد يحيى قزوينى از علماى نيمهء نخست قرن دوازدهم هجرى است . وى كتاب غرر و درر آمدى را بر حسب موضوع تفكيك كرده ، سپس به ترجمه و شرح آن پرداخته است . قزوينى در مقدمهء مىنويسد ، چون از « آن كنز رايگان و گنج شايگان را كه شمّهاى از كنوز علوم غيبى و شرذمهاى از معادن اسرار لاريبى است ، از نظر اكثر ابناى زمان ، خصوصا سكان و متوطنين عرصهء وسيع فضاى ايران جنّتنشان را كه تكلم به لغت فارسى واقع مىشود و هريك از ايشان را ، تعلم به لغت عربى مقدور نيست ، . . . تصميم عزيمت نموده بود كه شرح واضحى به زبان فارسى بر فقرات اعجاز سمات آن نگارد » .
وى دربارهء روش ترجمه خود مىگويد : « و چون مطابقت فارسى با سياق عربى موجب دهشت عبارت مىگردد و مقصد از آن قسم عبارتى ، به فهم همهكس نمىرسيد ، لهذا ، در ترجمهء اكثر فقرات طيّبات ، به حاصل معنى اكتفا نمود » . « 1 »
ترجمهء نيكبختيه
اين اثر از آن ميرزا محمود بن ميرزا على ، از علماى قرن يازدهم هجرى ، و ترجمهء كتاب جنّة الامان الواقية در دعا است كه با عنوان مصباح كفعمى شهرت دارد . دو نسخه از آن به شمارههاى 838 و 2159 در كتابخانهء آية اللّه مرعشى نگهدارى مىشود . مترجم در مقدمه مىگويد : « چون بهترين كتب مصنّفه در باب عبادات و ادعيه و آداب داعى و غير آن ، كتاب مصباح كفعمى بود ؛ زيرا كه جامع جميع اصناف عبادات . . . بود و بعضى از زهاد و عباد را كه مهارتى در علم عربيه و قوانين معانى و بيان نبود ، استفاده از اين كتاب ميسر نبود و ايشان را عمل به مودعات اين كتاب لازم مىنمود ، لهذا عالىحضرت ( معتمد الدولة آقا نيكبختا ) از اين فقير التماس نمود كه عبارات آن را به لغت فارسى ترجمه نمايم تا همگنان را اخذ و استفاده از آن ممكن باشد . . . و در ثانى الحال عالىشأن . . . آقا نيكبختا - وفّقه اللّه لمرضاته - از اين داعى دولت قاهره التماس نمود كه كتاب مستطاب را با حواشى آن كه متعلق است به ثواب عبادات و ادعيه به لغت فارسيه ترجمه نموده ، تمام نمايم . بناء عليه ، ابتغاء لوجه اللّه تعالى ، بنان بيان ، عنان كميت خوشخرام خامهء مشكينشامه را به سوى اتمام آن و ترجمهء حواشى آن مصروف ساخته ، آن مسمّى به ترجمهء نيكبختيه گردانيد » . وى متن عربى را
هامش
( 1 ) . قزوينى ، نظم الغرر و نضد الدرر « بقاء و زوال دولت در كلمات سياسى امير مؤمنان ، به كوشش رسول جعفريان ، قم ، كتابخانهء آية اللّه مرعشى ، 1371