عربى اقتصار ننموده و در ترتيب فقرات و تقديم و تأخير كلمات ملتزم پيروى اصل نباشد و هرجا مقام اقتضاى بسط كلام نمايد و در اصل ، صنعت ايجاز به كار رفته باشد ، تقريبا للافهام در مقام بسط آن درآيد ؛ و هرجا ذكر استشهادى يا ايراد مثلى نظما و نثرا مناسب نمايد ، توضيحا للمرام ، مبادرت به ذكر آن واقع شود و اگر مترجم را در اثناى كلام سخنى روى دهد كه ذكر آن مناسب مقام باشد ، به عرض آن اقدام نمايد ؛ و بالجمله شرحى ترتيب يابد در لباس ترجمه و ترجمه نموده شود در ضمن شرح ؛ ان شاء اللّه وحده العزيز . توقع از ارباب طبع سليم آن است كه به مقتضى المأمور معذور ، ذيل اغماض بر زلل آن بپوشند و به قلم عفو در اصلاح آن كوشند » .
ما از نسخهء 1419 كتابخانهء آية اللّه مرعشى استفاده كردهايم كه صفحات نخست آن ناهماهنگ صحافى شده است .
ترجمهء اناجيل اربعه
اين ترجمه از مير محمد باقر بن اسماعيل خاتونآبادى است كه آن را در شوال 1108 به دستور شخص شاه سلطان حسين ، به انجام رسانده است . مترجم افزون بر ترجمه ، در حاشيهء كتاب به نقد آن پرداخته و تناقضات موجود در اناجيل را در محل مناسب يادآور شده است . مترجم با ستايش از شاه در مقدمه آورده است كه « سمند خواهش در نشيب و فراز دشت پهناور ، اين مدعا جلوهگر ساختند كه استخراج دلايل از كتابى كه گمراهان مسيحيه موافق آرا و خواهش خود تصنيف و كلام يزدانى را تغيير و تحريف و آن را اناجيل ناميده و به لغت عربى نقل نمودهاند » لازم بوده و بايد توجه شود تا براى كسانى كه اهل علم و ادب عربى نيستند قابل استفاده باشد . مترجم عربى اناجيل كه آشنايى درستى با ادب عربى نداشته ، كلمات نامأنوسى آورده و خاتونآبادى براى حل آن مشكلات از « بعضى از كتب و رسايل معتمدهء ايشان كه در اين بلاد بهم مىرسد ، تتبع و تحصيل و مكالمات با جمعى كه عارف بودند به لغات اصيله اناجيل نموده » به حل آنها پرداخته است . به دنبال اين تتبع ، آنچه را كه مترجم معناى درست آن را به دست آورده ، در متن وارد كرده ، اما در آنچه مبتنى بر حكايات و اصطلاحى [ بوده ] و يا در عبارت تعقيد و اغلاقى بود ، در حاشيه به بيان آن پرداخت تا خارج از قانون ترجمه نباشد » .
از اين كتاب دو نسخه در دست بود كه مؤلف اين سطور پس از تطبيق آنها بر يكديگر ، چاپى از آن را ارائه كرد . « 1 »
هامش
( 1 ) . خاتونآبادى ، محمد باقر ، ترجمهء اناجيل اربعه ، به كوشش رسول جعفريان ، تهران ، ميراث مكتوب ، 1374 . ما در بحث ادبيات ضد مسيحى در دورهء صفوى ، به تفصيل از جايگاه اين كتاب سخن گفتيم .