بسى پرارج دانسته شده و در ميان شيعه و سنى نفوذى گسترده داشته است . « 1 » اين كتاب در دورهء صفوى ، از همان آغاز آن ، مورد توجه عالمان و حاكمان صفوى قرار گرفت و تنها در عهد طهماسب اول ( 930 - 984 ) سه بار به فارسى درآمد .
يكى از اين ترجمهها ، از نعمت اللّه بن قريش رضوى حسينى مشهدى است . وى در مقدمهء كتابش ، از اقدامات شاه اسماعيل و شاه طهماسب در بسط تشيع ياد كرده و فصلى از اقدامات آنان در اين ارتباط سخن گفته است . وى همچنين از محمد خان به عنوان « اعدل و اعقل امراء زمان شجاعا للدولة و الدنيا و الدين » ياد كرده است . در ادامه ، دربارهء اين كه چرا به ترجمهء اين كتاب پرداخته ، مىنويسد : و چون بنا بر حديث زيّنوا مجالسكم بذكر علىّ بن ابى طالب ، در اكثر اوقات مجلس آن منصب عالى به ذكر مناقب آن شاه اولياء ، مزيّن و محلّى بود و همواره خاطر عاطر آن جامع مفاخر ، متوجه بر اين بود كه تولّى و تبرّى در ميان مردم آشكار شود ، و معلوم و مقرّر بود كه بيشتر مردمان اين زمان ، از اكثر احوال ائمهء طيبين غافلند و معرفت ثواقب مناقب ايشان به تفصيل حاصل ندارد ؛ فرمود كه كتاب كشف الغمة فى معرفة الائمة كه جامعترين كتب است در اين باب ، اگر كسى به پارسى كند ، نفع آن عام شود و مواليان همه ، در معرفت امامان كامل و تمام شوند و اين نعمتى عظيم و بركتى شامل و عميم بود . فقير حقير نعمت الله بن قريش رضوى حسينى مشهدى ، چون اين سخن شنيد ، گفت :
كه اگر به اين خدمت قيام نمايم و به يمن همّت و لطف امداد خان عالىشان اين مدعى تمام شود ، هرآينه كارى كرده باشم و از اين اميدوارى كلى به شفاعت ائمهء طيّبين حاصل شود و موجب فرحت و مسرّت دوستان بود ؛ بنابراين قبول اين معنى نمود . » اين سخن ، به وضوح ، سياست فرهنگى عصر شاه طهماسب را نشان مىدهد .
وى در ادامه از نحوهء ترجمهء خويش سخن گفته و بر خلاف كسانى كه در ترجمه از خود افزودهاى بر متن دارند ، مىنويسد « و اين ضعيف در اين كتاب تصنيفى ندارد كه بر او ايرادى متوجه شود » . اين نشانهء آنست كه در آن زمان ، ترجمهاى كه مترجم در متن دست برد ، موجب ايراد مىشده است . شايد هم مقصودش آن است كه هيچيك از مطالب از آن او نيست كه اگر ايرادى دارد ، متوجه او باشد . وى ادامه مىدهد : « بلكه همين از اسلوب عربى به فارسى كرده و فىالجمله اندكى اختصار كرده ، و بعضى روايات و اخبار كه ذكر آن موجب تكرار بود از ايراد آن اجتناب نموده » . دربارهء مواردى كه نتوانسته است متن را با دقت بخواند يا اشكالى در عبارت بوده ، ترجمه را در آن قسمت متوقف كرده « و اگر در نسخهء كتاب سقمى بوده ، يا آن كه كما ينبغى تبيين و توضيح نمىپذيرفته ، جواد قلم را از جولان در
هامش
( 1 ) . جعفريان ، رسول ، علىّ بن عيسى اربلى ، مقالات تاريخى ، دفتر چهارم ، صص 209 - 277