به طور جدى دنبال شود . نمونههاى فراوانى از توصيهء شاهان صفوى در اين زمينه در دست است كه برخى از آنها خواهد آمد . از دورهء شاه اسماعيل اول ( م 930 ) كه دورهء تأسيس دولت صفوى است ، اگر بگذريم ، در دورهء شاه طهماسب اول ( 930 - 984 ) كه دوران تثبيت اين دولت است ، اين حركت دقيقا به هدف ترويج تشيع در ميان سنيان ايران ، دنبال شد . اين نكته از مقدمهاى كه براى دومين ترجمهء كشف الغمه در اين دوره نوشته شده ، به دست مىآيد ؛ از آن پس ، تقويت مذهب شيعه و گرايش به تودهاى كردن فرهنگ تشيع ، انگيزهء سلاطين صفوى و عالمانى بود كه در اين دوره زندگى مىكردند . شاه عباس دوم كه « متوجه رواج و رونق دين مبين و ملت مستبين » بود ، بعد از ورودش به قزوين ، « جامع علوم معقول و منقول . . . مولانا خليل الله قزوينى را كه از اجلهء علماى عصر و فحول دانشمندان دهر » را خواست و به او گفت تا « كتاب كلينى را كه دين قويم را اساس و بنيان و بيت المعمور دين مصطفوى بدان آبادان است ، به فارسى شرح نمايد » . همچنين « رقم اشرف به اسم مولانا محمد تقى مجلسى شرف صدور يافت كه كتاب من لا يحضره الفقيه را به دستور شرح نمايد . » « 1 »
ترجمهء شرح گونه يا اساسا ترجمه و شرح ، يكى از روشهاى پسنديدهاى بود كه مورد توجه مترجمان قرار داشت . كما اين كه غرر و درر آمدى ، دو بار به صورت « ترجمه و شرح » ، عرضه شد . حتى ممكن بود كسى مانند شاه سليمان ( 1077 - 1105 ) دستور تأليف كتابى را بدهد و از عالم ديگرى بخواهد تا آن را به فارسى درآورد . « 2 » در يك مورد براى آشنايى يك امير ترك با تشيع ، شاه عباس و شيخ بهايى از مولانا خداى وردى خان آهارى تبريزى خواستند تا به زبان تركى كتابى در امامت بنگارد تا شاهين گراى خان والى كه نزد شاه عباس آمده بود ، با مبانى تشيع آشنا شود . « 3 »
2 - ترجمهء آثار عربى شيعه به فارسى ، توسط عالمان و در مواردى افراد درجهء اول از اين قشر صورت مىگرفت ؛ كسانى كه خود آثار مهمى داشتند . اما گاه مىشد كه كسانى ، شغل مترجمى داشته و در اين كار ، حرفهاى بودند . يكى از چهرههاى مشهور در قرن دهم ، علىّ بن حسن زوارهاى « 4 » است كه آثار فراوانى در ترجمه و گاه تأليف از او برجاىمانده است .
هامش
( 1 ) . وحيد قزوينى ، عباسنامه ، صص 184 - 185
( 2 ) . افندى ، رياض العلماء ، ج 4 ، ص 211 ؛ آقابزرگ ، الكواكب ، ص 505 ؛ آقابزرگ ، ذريعه ، ج 4 ، ش 675
( 3 ) . نسخهء آن در كتابخانهء مركزى دانشگاه به شمارهء 4442 موجود است ( دانشپژوه ، فهرست دانشگاه ، ج 13 ، ص 3403 )
( 4 ) . نك : آقابزرگ ، الكواكب ، ص 629 ؛ فهرستى از ترجمههاى فارسى زوارهاى در برگ نخست نسخهء 1081 موجود در كتابخانهء آية الله مرعشى آمده است .