الوفاء « 1 » از سمهودى تحت عنوان اخبار حسينيه در اخبار مدينه به فارسى ترجمه شد . مترجم در مقدمه مطالبى را نوشت كه بعدها مانند آن را مىتوانيم در مقدمهء آثار ترجمهشده به فارسى از متون شيعى ، مىتوانيم مشاهده كنيم :
سبب تحرير اين مختصر آن بود كه بعضى از ياران عجم و دوستان مكرم محترم كه از زبان عربى عادى و از صنعت نحو ، متعجب و متوارى بودند و شوق اطلاع بر اخبار قبة الاسلام و حرم محرّم مدينهء منوّره بسيار داشتند و اظهار آن نيز مىنمودند ، پس در خاطر اين فقير خسته و ضعيف ناتوان شكسته افتاد كه تاريخ وسيط عالم فاضل . . . به زبان فارسى ترجمه كرده شود . « 2 »
در اينجا هدف ما تنها پرداختن به ترجمههاست ؛ در حالى كه اصل نگارش به زبان فارسى نيز بحث بسيار مهمى است كه بايد بدان پرداخته شده و به دقت جوانب آن از حيث ادبى و دينى مورد بررسى قرار گيرد .
متأسفانه به دليل آن كه نثر فارسى وضعيت ثابتى نداشته و فراز و نشيبهاى فراوانى را پشت سر نهاده ، اين گونه آثار ، اعم از تأليف يا ترجمه ، به سرعت رو به كهنگى رفته و به بوتهء فراموشى سپرده شده است . حتى امروزه نيز زبان پارسى ، آن چنان در تبوتاب تغيير و تحول غوطهور است كه عن قريب ، آثار يكى دو دههء گذشته ، از عرصهء عموميت ، به ورطهء خصوصيت غلطيده و توجه به آنها ، تنها ويژهء اديبان و تاريخنگاران تاريخ ادبيات خواهد شد . در برابر ، متون عربى ، به رغم برخى از دگرگونىها ، هنوز از هويت عمومى برخوردار بوده و غبار كهنگى كمتر بر آن نشسته است .
از اينجاست كه پروندهء ترجمهء آثار دينى دورهء صفوى و تأثير گستردهء آن در آن روزگار بسته مانده و بدان توجه كافى صورت نگرفته است ؛ گرچه بايد اعتراف كرد كه نفس مسئله مورد توجه تعداد اندكى از نويسندگان قديم و جديد قرار گرفته است . شيخ يوسف بحرانى ( م 1184 ) در وصف مرحوم مجلسى مىگويد : وى همان است كه « حديث » را به ويژه در ديار عجم رواج داد و انواع احاديث عربى را براى آنان به فارسى درآورد . « 3 » شايد به پيروى از وى ، مرحوم گزى همين مطلب را دربارهء علامه مجلسى ياد كرده است . « 4 » آقا احمد بهبهانى در وصف علامهء مجلسى مىگويد : . . . و در ترجمهء كلام عربى ، در جملهء فضلا و
هامش
( 1 ) . اين اثر تلخيصى است كه سمهودى از كتاب وفاء الوفاء خود به انجام رسانده است .
( 2 ) . فهرست نسخههاى خطى بادليان ، ج 1 ، ص 79
( 3 ) . بحرانى ، شيخ يوسف ، لؤلؤة البحرين ، ص 55
( 4 ) . گزى ، تذكرة القبور ، ص 55