بدهند . « 1 » ميرزا تقى اعتماد الدولة شاه عباس نيز كسى را به مشهد امام حسين عليه السلام فرستاده بود تا تراب آن حضرت را براى وى بياورد ؛ او مىخواست تا تربت حضرت را در قبر خود بگذارد ؛ پس از آن كه مرد ، تربت را در قبر او نهادند . « 2 »
آگاهىهاى جزايرى از شيراز فراوان است ؛ زيرا وى چند سالى را در آنجا بسر مىبرده و از جمله مدتى در مدرسهء منصوريه ( منسوب به غياث الدين منصور دشتكى ) تحصيل كرده است . وى خاطراتى از اين مدرسه و شهر نقل كرده ، « 3 » و از جمله از علماى ملحدى ياد مىكند كه در دههء شصت قرن يازدهم هجرت در اين شهر ظاهر شدند . او مىگويد : آنان بر اين باور بودند كه عذاب قبر وجود ندارد ؛ استدلال آنها براى گمراه كردن عوام اين بود كه اگر ميّت را كه امروز دفن كنيد ، فردا نبش قبر كنيد ، آثارى از آتش بر او ديده نمىشود . اگر سؤال و جوابى وجود داشت ، بايد وضع او دگرگون مىشد ؛ جزايرى مىگويد : اين استدلال سستى است ؛ زيرا گوش و چشم ما ، گوش و چشمى نيست كه بتواند چنين عذابى را بشنود و يا ببيند . « 4 » در جاى ديگرى هم خبرى از مناظرهء استادش شيخ جعفر مجتهد بحرينى نقل مىكند كه اصولى بوده و با صاحب جوامع الكلم كه اخبارى بوده بحث مىكرده است . سيد جزائرى مىنويسد : من در مسجد جامع شيراز خود شاهد مناظرهء دو تن از استادانم ، يكى شيخ جعفر مجتهد بحرينى و محدث صاحب جوامع الكلم در مسئله حجّيت قرآن بودم .
بحرانى كه از مجتهدان و طرفدار حجيت قرآن بود به محدث چنين مىگفت : در مورد آيهء قل هو الله احد . . . چه مىگويى . آيا آن هم نيازمند به تفسير است و بدون يارى حديث معنى آن را قابل فهم نمىدانى ؟ استاد محدث پاسخ گفت : آرى ، حتى فهم اين آيه هم نيازمند به حديث است . « 5 »
حكايتى نيز از فاضل دوانى آورده و اين كه در وقت برخورد با حديث « من مات و لم يعرف إمام زمانه ، مات ميتة جاهلية » ، از شاگردان پرسيد كه مراد از « امام » چيست ؟ شيعه او را مهدى عليه السلام مىدانند ! آنان گفتند : مقصود سلطان زمان است . جزايرى مىگويد : در آن زمان سلطان عصر ، شاه اسماعيل صفوى بوده و دوانى و شاگردانش از مخالفين ( سنى ) بودند . دوانى گفت : اگر چنين باشد ، خداوند بر ما واجب كرده تا به اين سلطان رافضى
هامش
( 1 ) . جزائرى ، الانوار ، ج 4 ، ص 232
( 2 ) . همان ، ج 4 ، ص 233
( 3 ) . از جمله نك : همان ، ج 3 ، صص 98 ، 168 ؛ و قطعاتى كه در قسمتهاى ديگر نقل كرديم .
( 4 ) . همان ، ج 4 ، ص 235
( 5 ) . جزائرى ، منبع الحياة فى حجية قول المجتهدين من الاموات ، نسخهء كتابخانهء مجلس ، ش 2761 ؛ بنگريد : حائرى ، فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء مجلس ، ج 9 ، ص 154