عيسى متحد گرديده ، داخل رحم مريم شد و از آنجا به دنيا آمده ، همه انسان خدا شد و اين اقرار را از اقارير لازمه واجبه مىشمارند .
ليكن به شاگردان خود ياد مىدهند كه در برابر مخالف مذهب خود ، اين اقرار را اظهار مكنيد . زيرا كه چون از حقيقت اين اعتقاد خبر ندارند ، شما را لعن خواهند كرد . در آن هنگام كه كمترين مشغول رد اين اعتقاد فاسد ايشان بودم ، جوابى از طرف ايشان به خاطر رسيده ، در آن كتاب تحرير نمودم كه يكى از نصارا در مقام معارضه در آمده مىگويد كه ، هرگاه شما اين اعتقاد ما را كه همه انسان خداست باطل مىدانيد و پادريان و پيران ما را كه به اقوال آنها مستند مىشويم ، ملاعين مىشماريد ، چرا متوجه احوال صوفيه خود نمىشويد كه اعتقاد ايشان غريبتر از اعتقادات ماست ؟ زيرا كه به وحدت موجود قائلند و وجود الهى را سارى در جميع اشيا مىدانند . چنانچه شيخ شبسترى كه از اكابر صوفيه است گفته است :
وجود اندر كمال خويش ساريست * تعيّنها امور اعتباريست
امور اعتبارى نيست موجود * عدد بسيار و يك چيز است معدود « 1 »
كمترين چون ديدم كه اين بحث نصارا وارد و اين صوفيه در فرقهء اثناعشريه شياطين ماردند ، بر خود لازم ساختم كه شمّهاى از احوال اين صوفيه كه در همه چيز با نصارا موافقند ، در اين رساله به تحرير درآورم كه شيعيان خصوصا عوام الناس كه به زهد و تقواى ظاهرى ريايى ايشان فريفته نگشته به شالپوشى و رياضتكشى اين جماعت به ولايت و پيرى ايشان اعتقاد بهم نرسانند و خود را از داخل نصارا حساب شدن ، محفوظ دارند . و الله المستعان .
* * * پس بدان اى عزيز كه از تتبع كتب نصارا و اقوال پيران و اوضاع و اطوار مذهب ايشان بر فقير چنين ظاهر گشته كه اين مذهب تصوف از قديم به نصارا تعلق دارد و حالا بالفعل در ميان ايشان مستمر است ، چرا كه نصارا اتحاد پادريان خود را با روح القدس كه او را تشخّصى از تشخّصات الهى مىدانند ، مستند به رياضت و كسب مىدارند و صوفيهء حال نيز به اين اعتقاد دارند كه بعد از آن كه كسى به راهنمايى پير كامل ، طريق سلوك را مسلوك گردانيد ، با ذات الهى متحد مىشوند و جميع تكليفات از او ساقط مىگردد و مثلى كه نصارا در باب اعتقاد خود مىگويند با امثال اين نصارا ( يعنى صوفيه ) موافق و عذر خواهى نصارا كه در برابر سؤال از كيفيت وحدت ثلاثهء خود بر زبان جارى مىسازند ، با عذر صوفيه در باب وحدت موجود و و اصل شدن به بحر وجود كمال تطابق دارد .
زيرا كه نصارا بعد از آن كه ملزم شدند و كيفيت ثلاثه بودن خدا را تقرير نمىتوانند كرد ،
هامش
( 1 ) . گلشن راز ، ص 24 ( چاپشده در انتهاى مفاتيح الاعجاز فى شرح گلشن ، از شيخ محمد لاهيجى )