با نهايت شدت اجرا شد و گروهى جان خود را با شراب معامله مىكردند . . . شرابخواران را سرب گداخته در گلو مىريختند و شرابفروشان را شكم مىدريدند . آقا حقى از نزديكان و نديمان خاص شاه كه فراهمكنندهء مجالس بزم و عياشى او بودند ، با دلالهقزى ، دلقك وى ، واسطه شدند تا مگر دوباره شراب را آزاد كند . حتى حاضر شدند كه پولهاى گزاف پيشكش كنند ، ولى شاه راضى نشد . . . اين حكم ديرى نپاييد و سال بعد كه شاه فرمان منع استفاده از آب كوكنار را داد ، اجازهء شرابخوارى را تا به حدى كه افراد مست نشوند ، صادر كرد . « 1 »
ملا محمد امين استرآبادى ( م 1036 ) كه زمانش به روزگار عباس اول مىخورد ، رسالهاى تحت عنوان رسالة فى طهارة الخمر نگاشت و در آن ثابت كرد كه رأى امامان طهارت خمر بوده است . يعنى در عين اين كه خوردن خمر حرام است ، اما خود آن طاهر است . گفته شده است كه وى شنيده بود كه شاه زمان ، از روى اعتيادى كه از كودكى به شرب خمر داشته ، و مىخوارى مىكرده است ، به بهانهء آن كه لباس او آلوده است ، نماز هم نمىخوانده . بدين مناسبت ، استرآبادى اين رساله را نوشته است تا دستكم او نمازش را بخواند . با اين حال ، چنان كه خودش ابراز كرده ، متهم شده است كه براى خوشايند شاه آن رساله را نوشته است ؛ اما وى مىگويد كه تنها رأى امامان را بيان كرده و احاديثى را كه در نجاست خمر وارد شده ، صادرشده از روى تقيه مىداند . « 2 » گفتنى است كه فيض كاشانى نيز در مفاتيح الشرائع ، همين رأى را ابراز كرده است .
به نظر مىرسد كه در روزگار عباس اول ، مسألهء شرابخوارى ، در بيشتر اوقات براى مردم قدغن ، اما در دربار آزاد بوده و گاه به مناسبتهايى ، سختگيرىها براى مردم نيز كاهش مىيافته است . در همهء اين موارد ، حكم دربار از ديگر مراكز جداست . دربارهء شاه عباس گفته شده است كه « با وجود اشتغال به امور سلطنت و ملكدارى ، غالبا اوقات خود را به مىخوارى و طرب و استماع آوازهاى خوب و بسط بساط عشرت و شادمانى و ساز و غيره مىگذرانيد و با آن كه ساقيان شكرلب از صبح تا شب پيالهدار مجلس عيش و طرب او بودند ، و پيوسته دست در طرّهء شاهدان سيماندام داشت ، مست نمىشد و از كار مملكتدارى غفلت نمىكرد . » « 3 » وى به طبيبى به نام قاضى بن كاشف الدين محمد دستور داد تا
هامش
( 1 ) . فلسفى ، زندگانى شاه عباس اول ، ج 2 ، ص 646 ؛ دربارهء كوكنار و كوكنارخانهها بنگريد : شاردن ، سفرنامه ، ج 4 ، ص 1488
( 2 ) . دانشپژوه ، فهرست كتابخانهء اهدايى آقاى سيد محمد مشكات به كتابخانهء دانشگاه تهران ، ج 6 ، ص 2667 ؛ گفتنى است كه رسالهاى از ملا محمد امين به فارسى در پاسخ پرسش شاه عباس دربارهء طهارت خمر در كتابخانهء ملك ( فهرست ، ج 9 ، ص 203 ) موجود است .
( 3 ) . فلسفى ، زندگانى شاه عباس اول ، ج 1 ، ص 631 ( از خلد برين )