گذشته ، خلايق در كل ممالك و بلاد از ارتكاب امور نامشروع ممنوع شدند ، از غرايب حالات « توبة نصوحا » موافق تاريخ آمد . . . مجملا در زمان دولت همايون آن حضرت ، خلايق و عباد اللّه تقوا و پرهيزگارى شيوه و شعار خود گردانيده ، به طاعات و عبادات مىگذرانيدند . در امر معروف و نهى منكر به نوعى مبالغه فرمودند كه قصهخوانان و معركهگيران از امورى كه در او شايبهء لهو و لعب باشد ، ممنوع گشته ، پانصد تومان ترياك فاروق كه در سركار خاصه شريفه بود ، به شبههء حرمت در آبروان حل كردند . « 1 »
مجد الدين حسينى نيز در همين دوره مىنويسد : اهتمام و غدغن آن حضرت در متابعت فرمان الهى به تخصيص در قلع و قمع مناهى و ملاهى به مرتبهاى بود كه در ممالك محروسه هيچكس را ياراى آن نبود كه نام مسكرات بر زبان تواند برد . شراب چون كبريت احمر در عالم مفقود و صهبا مانند كيميا ناموجود .
رسم مى خوردن چنان برداشت نهيش كاختران * نيمشب بر روى گردون سرنگون دارند طاس « 2 »
گزارش توبه طهماسب به روايت صدر جهان طبسى
محقق سبزوارى در كتاب روضة الانوار كه يكى از آثار سياسى مهم دورهء صفوى است ، « 3 » شرحى مفصل از توبهء شاه طهماسب را به نقل از صدر جهان طبسى ، تحت عنوان « در باب كيفيت توبهء نواب فردوس مكان عليين آشيان ، شاه طهماسب الحسينى الموسوى الصفوى انار الله برهانه » به دست داده كه به جهت شناخت بهتر انعكاس اين اقدام شاه طهماسب در اقدامات بعدى كه در اين دورهء تاريخى صورت گرفته است ، متن آن را مىآوريم :
كيفيت آن بر وجهى كه صدر جهان طبسى ، در كتابى كه جهت بعضى سلاطين قطب شاهيه نوشته ، بر اين وجه است كه در تاريخ سنهء اربعين و تسعمائة ، كه آن پادشاه به استحقاق از جانب خراسان به جهت شنيدن اخبار آمدن روميان متوجه عراق گرديد ، در اثناى راه به مشهد مقدس حضرت امام الجن و الانس ابى الحسن علىّ بن موسى الرضا عليه رسيد و به شرف زيارت مرقد منوّر آن حضرت مشرّف شد . شبى در آن روضهء متبركه كه محل استجابت دعا و مكان قبول توبه و استغفار گناهان است ، جهت احياء داشتن و طلب حوايج و مرادات از حضرت حق - عزّ و علا - به وسيلهء روح پرفتوح آن حضرت
هامش
( 1 ) . اسكندر بيك ، ج 1 ، ص 201
( 2 ) . مجدى ، زينة المجالس ، صص 994 - 995
( 3 ) . گزارش اين كتاب را در نوشتار « گزيدهء منابع فكر سياسى شيعه در دورهء صفوى » آوردهايم .