خواهم داشت ؟ ! شاه را بسيار خوش آمده ، مبلغى نقد و جنس به سيورغال او مقرر داشته » . « 1 »
همو دربارهء شمس تيشى گويد : « چون در علم موسيقى و صوت و عمل مربوط بود ، به خدمت شاه عباس ماضى مربوط شده ، قهوهخانهاى در چهار باغ جهت او بنا كرده و شرابخانه هم در پهلوى آن داير نموده ، مقرر فرمودند كه هركس در ميخانهء او شراب بخورد او را مهرى در كف دست بزند و به علامت ، ملازمان داروغه او را آزار نرسانند . » « 2 »
اين قبيل فسادها در دورهء شاه سليمان ، تا اندازهاى از سوى شاردن تبيين شده است . « 3 » با اين حال ، در دوران صفوى ، فرمانهايى يافت مىشود كه به طور عمومى ، در قالب امر به معروف و نهى از منكر ، دستوراتى را در جهت جلوگيرى از فساد ارائه كرده و به طور خاص از برخى از مظاهر فساد ياد نموده است .
در اين زمينه دو مقطع مهم وجود دارد . نخست ، دوران شاه طهماسب كه فرمان عمومى صادر شده و متن آن فرامين روى كتيبههاى سنگى حك گشته و در برخى از اماكن عمومى در مساجد مهم شهرها نصب شده است . دوم ، در دورهء شاه سلطان حسين كه درست به همان صورت ، فرمان مزبور به صورت كتيبهء سنگى در برخى از مساجد بزرگ شهرها ،
هامش
( 1 ) . نصرآبادى ، تذكره ، ص 279
( 2 ) . همان ، صص 147 - 148
( 3 ) . رسيدگى كامل به اين بحث محل ديگرى را مىطلبد . عجالتا توضيحى را به نقل از شاردن - كه البته بيشتر با طبقات خاصى از جامعه مواجه بوده - مىآوريم . وى با اشاره به رواج قمار مىنويسد :
باور مىتوان كرد ، اگر موضوع منع قماربازى جدا مورد توجه قرار گيرد - و گرچه گناه ارتكابش در نظر قماربازان سبك است - آسان مىتوان از رواجش جلوگيرى كرد و حال آن كه شراب خوردن با اين كه مصرفش در آيين اسلام كاملا نهى شده ، رواج كامل دارد . برخى از مجتهدان بر اين اعتقادند كه اگر قماربازى جنبه برد و باخت نداشته باشد و پول ردوبدل نشود ، نامشروع نيست ؛ اما چون لازمهء قماربازى ، برد و باخت مىباشد ، هرگونه تعبير و تفسير شود ، حرام است . . . . اين نكته گفتنى است كه فقط يك صدم مردم ايران قماربازى مىكنند ، و اين عده نيز از ميان افراد طبقهء پست برمىخيزند . سفرنامهء شاردن ، ج 2 ، ص 790 . شاردن در جاى ديگرى اشاره دارد كه « درباريان و سواركاران و سرسپردگان به نشاط و طرب ، جملگى شرابخوارند » . اين به معناى آلودگى طبقات بالا به اين قبيل فسادهاست . البته دربارهء شاه سليمان هم نوشته است كه « شاه روزى بىمى و مطرب نمىگذارند . » شاردن ، ج 2 ، ص 846
دربارهء فواحش نيز شاردن آگاهىهايى به دست داده است . محلى كه شاردن براى اقامت انتخاب كرده ، خانهاى به نام خانهء دوازده تومان بوده . اين نام ، از آن يك زن فاحشهاى بسيار زيبا و ثروتمند بوده و قاعدتا اين مبلغ پولى بوده كه وى به عنوان اجرت مىگرفته است . شاردن تأكيد دارد كه اين زن بعدها توبه كرده و تمامى دخترانى نيز كه در خانهاش بودند به توبه واداشت . ( شاردن ، ج 4 ، ص 1468 - 1469 ) . وى در چند سطر بعد از محلهء بدنام اصفهان ياد كرده كه آن را كاروانسراى برهنگان مىنامند . شاردن مىنويسد :
سراسر اين محله ، جايگاه سكونت كثيفترين و فاسدترين روسپيان است . . . در اصفهان دوازده هزار زن روسپى ماليات مىدهند و رسما و آشكارا خودفروشى مىكنند . . . روسپيان اصفهان ، هر سال هشت هزار تومان ماليات مىدهند . خواهد آمد كه منظور وى ، زنان صيغهاى است .