فوائد المدنيه مطالبى را نقل مىكند . به گفتهء وى ، علّامه نيز معتقد است كه قدماى اصحاب ، تا زمان شيخ طوسى همگى اخبارى بودهاند ؛ « و أمّا حدث الأصولى بين الإماميّة من الزّمن الشيخ الطوسى . »
فيض با اين كه شيخ را معتقد به وجوب عينى نماز جمعه مىداند و از عبارت او چنين فتوايى را استنباط مىكند ، ولى به نظر او آشفتگى عبارت شيخ در مورد شرط اذن امام به گونهاى است كه الهامبخش وجوب تخييرى براى فقهاى بعد از زمان او - كه غالبا مقلد وى بودند - شده است ( ص 41 ) .
آنچه فيض از كلمات شيخ در اين زمينه استنباط مىكند ، اين است كه ، شيخ ، در زمان حضور معصوم عليه السلام اذن و يا حضور نايب او را شرط وجوب اقامهء جمعه مىدانست ، ولى پس از زمان حضور ، از نظر او شرط مذكور منتفى مىشود ( ص 42 ) . به هر روى ، عدهء زيادى از فقها به استناد روايت فضل بن عبد الملك از امام صادق ( عليه السلام ) داير بر اين كه اگر جماعتى در منطقهاى گرد آمدند ، مىتوانند نماز جمعه را برپادارند ، استحباب اقامهء جمعه در عصر غيبت را اختيار كردهاند ( ص 46 ) چنان كه علامه نيز در تذكره همين قول را ترجيح داده است . او در آنجا سلطان عادل را به امام معصوم تعبير كرده و وجوب نماز جمعه را مختص زمان او دانسته و پس از وى با برداشته شدن وجوب ، استحباب اقامهء آن را باقى دانسته است ( ص 46 ) .
فيض با اشاره به اينكه بيشتر فقهاى بعد از شهيد قائل به وجوب عينى نماز جمعه هستند ، اقوال آنان را آورده است . اين افراد عبارتاند از : فرزند شهيد ، شيخ حسن بن زين الدين ، شيخ محمد فرزند شيخ حسن ، سيد امير فضل الله نجفى ( كه مىگويد حاشيهاى بر رسالهء اثنىعشريّهء شهيد دارد ) ، شيخ فخر الدين بن طريح نجفى ( كه رسالهء اثنىعشريه را شرح كرده ) و عدهاى ديگر . آنگاه پس از نقل اقوال برخى از فقيهان هم عصرش دربارهء وجوب عينى اقامهء جمعه ، به اعتقاد صريح بيش از بيست نفر از آنان بر وجوب عينى تصريح مىكند ( ص 56 ) . وى در پايان اين فصل مىكوشد نشان دهد كه اجماع ، مطابق تعريف اماميه ، حكايت از وجوب عينى دارد . ( ص 60 - 58 ) . اينها ادلهاى است كه شهيد در رسالهء صلاة الجمعة به آن استناد كرده است .
در باب ششم به پاسخ اشكالات وارده پرداخته ، به ويژه از استدلالهاى كركى جواب مىدهد و در مقابل استدلال محقق كركى در خصوص شرط حضور فقيه به عنوان نايب عام كه به مقبولهء عمر بن حنظله استدلال مىكند ؛ تا نيابت در اقامهء جمعه را نيز در بر گيرد ( ص 67 ) ، مىگويد : اگر فقيه واقعا نيابت از امام معصوم را دارد ، بايد وجوب متعلق به اقامهء جمعه ، عينى باشد نه تخييرى . محقق كركى به دليل مرسوم نبودن اقامهء جمعه در ميان شيعه ،
صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى ) — صفحة 302
مساهمون: الشيخ رسول جعفريان
ص٣٠٢