نمىشود ، بلكه بر امام جماعت نيز اطلاق مىگردد ( ص 46 ) .
شهيد در مقام پاسخ از اجماعى كه محقق كركى مدعى آن است ، مىكوشد تا كلمات فقها را آورده ، نشان دهد كه آنها گرچه در برخى از كتب خود چنين گرايشى از خود نشان دادهاند ، ولى در كتابهاى ديگرشان به شرط اذن امام چندان توجهى نكردهاند . اگر اجماعى در اين مورد وجود داشته باشد ، مربوط به شرط اذن امام ( عليه السلام ) در زمان حضور آن حضرت است ؛ اما در عصر غيبت ، اين شرط ساقط شده است . آنچه غالبا مورد توجه فقهاى متأخر واقع شده ، تنها امكان اجتماع است نه قيد حضور فقيه ( ص 50 ) مگر يكى دو مورد كه در وجود اين شرط ، صراحت دارند .
شهيد عبارت متقدمين از فقها را آورده و مىنويسد : آنان چنين شرطى را - كه حتما امام يا نايب خاص او در عصر غيبت بايد باشد - براى وجوب اقامهء جمعه مطرح نكردهاند . به خصوص ابو الصلاح حلبى كه همان قيود امام جماعت را در اين مورد به صراحت كافى دانسته است ( ص 51 ) . چنان كه شيخ طوسى با وجود مشروط دانستن اقامهء جمعه در دوران حضور ، مانعى از اقامهء آن - در عصر غيبت بدون وجود امام و اذن او ، در صورت امكان اجتماع مؤمنين - نديده است ( ص 52 ) . شهيد در پاسخ اين اشكال كه اجتماع بدون امام ( عليه السلام ) مثار فتنه است ، اجتماعات فراوانى از جمله اجتماع مسلمين در عرفات را يادآور مىشود كه تاكنون مثار هيچ فتنه و اختلافى نشده است !
آنگاه رأى سوم ؛ يعنى قول به حرمت اقامهء جمعه در عصر غيبت را مورد انتقاد قرار مىدهد و اولين دليل آنها - وجود امام و يا نايب او - را كه طبعا مورد قبول او نيست از اساس منتفى دانسته و بر فرض تسليم ، همان رأى محقق كركى ( فقيه در زمان غيبت نيابت عام دارد ) را راه حل قضيه قلمداد مىكند ( ص 54 ) . سپس بقيهء ادلهء طرفداران اين نظريه را به شيوهء مخصوص خود پاسخ مىدهد .
وى در آخرين قسمت رسالهء خود تحت عنوان « ختم و نصيحة » رواياتى دربارهء نماز جمعه و فضيلت آن نقل كرده و به ويژه صلاة وسطى را با نماز جمعه يكى مىداند . فيض كه از اين رساله فراوان نقل كرده ، اين خاتمه را عينا در كتاب شهاب ثاقب درج كرده است .
شهيد ، تأليف اين رساله را در ربيع الاول سال 962 به پايان رسانده است .
از شهيد ، رسالهء كوچك ديگرى تحت عنوان الحثّ على صلاة الجمعة در دست است كه در آن ، همانند رسالهء فوق ، روايات مربوط به نماز جمعه و فضيلت آن را آورده است . « 1 »
در پايان توضيح رسالهء شهيد ، مناسب است اين نكته را يادآور شويم كه صاحب جواهر
هامش
( 1 ) . اين رساله در 5 صفحه ، در مجموعهء 444 در كتابخانهء آية الله مرعشى ( برگ 317 - 315 ) آمده است .