تأثير پذيرفتند . آن زمان ، نماز جمعه در سراسر كشور عثمانى برگزار مىشد و اكنون كه شيعيان حكومت مستقلى تشكيل داده و مناصب دينى خود را در سطحى قابل توجه شكل دادهاند ، چرا نماز جمعه را برپاندارند ؟ البته شاهدى بر اين كه شاهان صفوى دستور به برگزارى نماز جمعه داده باشند ، در دست نيست . آنچه وجود دارد اين است كه تأسيس حكومت مستقل شيعى نقش مهمى در پيدايش زمينهء تاريخى اين تفكر داشته است . فقهاى شيعه بر اين باور بودند كه نظر ائمهء معصوم - عليهم السلام - در باب نماز جمعه و تأمل در اقامهء آن ، نه عدم اقامهء آن به طور مطلق ، بلكه ترك اقامهء آن با حاكمان سنى بوده است و اينك كه آن وضع از ميان رفته ، شيعيان مىتوانند با وجود سلطان عادل يا نايب عام ، نماز جمعه را بپادارند .
بنا به برخى از شواهد ، طرح نماز جمعه در روزگار صفويان ، در زمان نخستين شاه صفوى صورت گرفته است . در اين زمان ، شيعيان به دليل عدم اقامهء نماز جمعه ، مورد انتقاد علماى سنى عثمانى قرار گرفتند . در كنار آن توجه عالمى برجسته مانند محقق كركى به اين مسئله ، سبب شد تا زمينهء اقامهء آن در ايران فراهم گردد . در اين كه آيا نماز جمعه در زمان شاه اسماعيل نيز برگزار شده است يا نه ، شاهدى تاريخى نيافتيم ؛ در حالى كه مرحوم آية الله بروجردى نوشتهاند : « شاه اسماعيل صفوى در قبال دولت عثمانى متمايل به اقامه جمعه شده ، خود به انتخاب ائمهء جمعه براى شهرهاى مختلف پرداخت . » « 1 »
اقامهء جمعه در دورهء طولانى سلطنت طهماسب ( 930 - 984 ) جدىتر شد . توضيحات شيخ حسين بن عبد الصمد ( م 984 ) دربارهء اقامهء نماز جمعه در اين عهد مفيد مىنمايد . او در رسالهء عقد الحسينى يا العقد الطهماسبى مىگويد : از جمله چيزهايى كه انجام آن در زمان ما ضرورى است ، نماز جمعه است و اين براى دفع تشنيع اهل سنت است كه بر اين باورند كه [ شيعيان ] با خدا و رسول مخالفت مىكنند و علما اجماع بر ترك آن دارند و ظاهر حال نيز موافقت با آنها دارد . [ انجام اين نماز ] يا بايد از طريق وجوب تخييرى و يا وجوب عينى باشد ؛ چرا كه ادلهء قطعى روشنى بر وجوب آن از نظر قرآن ، احاديث رسول صلى الله عليه و آله و ائمه وجود دارد كه صحيح و صريح بوده و نمىتوان آنها را تأويل كرد .
وى در ادامه ، به نقل برخى از اختلافات فقهى دربارهء اشتراط يا عدم اشتراط حضور امام و يا مجتهد پرداخته و سپس مىنويسد : « اكنون - به حمد الله - هيچ عذرى در ترك آن نداريم ، بر خلاف متقدمان ما كه عذرشان در ترك نماز جمعه روشن بود ؛ زيرا امامان جمعه را حكام جور نصب مىكردند و آنان نيز فسّاق را بدين كار مىگماشتند و شيعيان نمىتوانستند امام
هامش
( 1 ) . منتظرى ، حسينعلى ، البدر الزاهر في صلاة الجمعة و المسافر ، ص 7