شده ، و پس از اين خواهيم آورد ، معلوم مىشود كه از همان زمان ، موقعيت برجستهاى داشته است .
اين كه پس از وى چه كسى شيخ الاسلام اصفهان شده است ، چندان روشن نيست ؛ احتمال ضعيفى حكايت از شيخ الاسلامى آقا حسين خوانسارى دارد كه البته ثابت نيست . به نوشتهء وقائع السنين ، در سال 1098 هجرى علامهء مجلسى ( م 1110 ) به عنوان شيخ الاسلام تعيين گرديد . « روز سهشنبه چهارم جمادى الاولى هزار و نود و هشت ، نواب اشرف ارفع اقدس همايون شاهى ، شاه سليمان صفوى بهادر خان ، از راه تصلّبى كه داشت از براى ترويج امور شريعت مقدّسه و تنسيق امور شيعيان ، مولانا محمد باقر مجلسى را تعيين فرمودند به شيخ الاسلامى دار السلطنهء اصفهان » . « 1 » شاه سلطان حسين نيز كه در روزهاى پايانى سال 1105 به سلطنت رسيد ، فرمان شيخ الاسلامى علامهء مجلسى را نگاشته و در آن اشاره به اين كه علامه در زمان شاه سليمان نيز شيخ الاسلام بوده ، اما حكمى براى او صادر نشده بوده ، كرده است . ما متن اين فرمان را در ادامه خواهيم آورد ؛ اما پيش از آن لازم است اشاره كنيم كه اعتبار شيخ الاسلامى در اين زمان ، همچنان حفظ شده و حتى بالاتر نيز رفته بود . اين مطلب را از نقش شيخالاسلامان در مراسم تاجگذارى شاه جديد نيز مىتوان به دست آورد ؛ كارى كه پيش از آن مقام برجستهء صوفيان يعنى خليفة الخلفاء انجام مىداد .
شرح آن چنين است كه در ميان وظايف شيخالاسلامان و صدرها يا به عبارتى طبقهء روحانى جامعهء عصر صفوى ، افزون بر كارهايى قضايى و امور حسبه و موقوفات و ديگر امور شرعى ، بايد به نقش آنها در جريان درگذشت يك شاه و به تختنشينى شاه بعدى اشاره كرد . در اين باره ، امرا و وزراء و بسيارى از اعيان و سران سپاه نقش داشتند ؛ اما روحانيون نيز به نوعى ، هم به لحاظ موقعيت رسمى - دربارى خود و هم به لحاظ مشروعيت فقهى مىتوانستند نقشى داشته باشند . اين نقش ، خود را در مسئله تاجگذارى نشان مىداد . چنان كه گفته شده است ، تاجگذارى به طور معمول با حضور خليفة الخلفاء رئيس معنوى قزلباشان و صوفيان انجام مىگرفت ؛ اما در دورهء اخير كه نقش خليفة الخلفاء كاهش يافت ، علما اين نقش را بر عهده داشتند . زمانى كه شاه عباس اول درگذشت ، و قرار شد تا نوهء او شاه صفى بر تخت بنشيند ، ما شاهد حضور عالمان در رسميت بخشيدن به اين سلطنت هستيم . به نوشتهء خواجگى اصفهانى « در شب دوشنبه چهارم جمادى الاخرهء 1038 با بعضى از علما و فضلا مثل ميرزا حبيب الله ولد سيد حسين مجتهد جبل عاملى ، و ملا حسن على ( م 1075 ) ولد ملا عبد الله شوشترى و ميرزا غازى ولد حكيم كاشفا يزدى و
هامش
( 1 ) . خاتونآبادى ، وقائع السنين و الاعوام ، ص 540