در اين زمينه ، منصب صدارت در نيمهء دوم دولت صفوى ، به دو بخش تقسيم شد . صدر خاصه كه مسئوليت حفظ و ادارهء موقوفات حكومتى و سلطنتى را بر عهده داشت . و صدر عامه يا صدر ممالك كه نظارت بر اوقاف غير دولتى و حكومتى داشت . در اين باره ، اطلاعات تفصيلى در سفرنامههاى اين دوره آمده است كه ذيل عنوان صدر و موقوفات ، از آن بحث خواهيم كرد . به رغم آن كه سفرنامههاى اروپاييان ، منبع بسيار خوبى براى شناخت مناصب ادارى اين دوره است ، اما بايد توجه داشت كه بيشتر اين اطلاعات ، مربوط به دورهء اخير صفوى ، از عصر شاه عباس دوم ( 1050 - 1077 ) تا اوائل سلطنت شاه سلطان حسين ( 106 - 1135 ) است ؛ دورهاى كه چندين سفرنامهء مهم در آن تأليف شده است .
كليات وظائف صدر
همانطوركه گذشت ، صدر از روزهاى نخست دولت صفوى تا به آخر ، رسميت خود را حفظ كرد . حوزهء قدرت او گرچه در تمام اين دورهها متفاوت بوده و گاه با حوزهء قدرت شيخ الاسلام خلط مىشد ، اما به نظر مىرسد ، تعبير « ادارهء امور شرعى » كه نياز به نوعى ولايت شرعى دارد ، براى تبيين حوزهء قدرت صدر كافى باشد . در واقع ، بر اساس نظريهء تفكيك امور شرعى و عرفى يا به عبارتى حكومت شرعيات و حكومت مليات ، بخش حكومت شرعيات در دست صدر و شيخ الاسلام بود . طبعا مقام صدر كه رسميت بيشترى داشت ، در اين باره اجرائىتر بوده و در بيشتر اين دوره ، رياست بخش شرعيات را عهدهدار بود .
دايرهء قدرت صدر صرف نظر از موقعيت ادارى اين منصب ، بستگى به نوع عالمى كه به اين سمت منصوب مىگرديد داشت ؛ در صورتى كه صدر از فقيهان برجسته بود ، دايرهء قدرتش بيشتر بود ؛ اما از روزگارى كه صدور از ميان عالمان درجهء سوم انتخاب مىشدند ، به طور طبيعى در برابر وجود مجتهدان نيرومند ، جز به وظائف رسمى نمىپرداختند . كاهش مسئوليتهاى صدر در حد ادارهء امور شرعى شهر اصفهان ، يكى از محدوديتهاى ديگرى است كه برخى از صدور در دورهء اخير با آن روبرو بودند . در اين صورت ، طبعا اقدامى دربارهء ساير شهرستانها نداشته و تعيين شيخ الاسلام يا صدر در مناطق ديگر از سوى شخص شاه يا شيخ الاسلام اصفهان ، اقدامى بود كه براى ادارهء امور شرعى آن بلاد صورت مىگرفت . در ميان عبارات برخى از مورخان ، مىتوان به وظائف عمومى صدرها پى برد .
براى مثال ، دربارهء نصب شاه عنايت الله كه « از سادات رفيع الدرجات و نقباى كثير البركات اصفهان بود » توسط شاه اسماعيل دوم ، آمده است كه « مقرر شد كه در رواج اوامر دين و تمشيت امور شرع سيد المرسلين و تعمير بقاع خيرات و توفير زروع و ربوع محال