قواعد السلاطين از محمد عبد الحسيب عاملى ( م 1121 ) فرزند سيد احمد علوى عاملى كه در سال 1081 اين كتاب را به نام شاه سليمان تأليف كرده است . اين كتاب در باب اخلاق فردى و اخلاق سياسى است كه در بخش سياست آن ، ابوابى دربارهء رفع ظلم ، خلوص نيت پادشاه در باب رعيت و زيردستان و سكون غضب ، تعيين و سلوك امراء و اركان دولت در آن آمده است . وى در اين اثر از محقق كركى و اعتبار وى نزد شاه طهماسب و از نياى خود ميرداماد و نيز از شاه طهماسب و شاه عباس ياد كرده است . همچنين از روابط پدرش با پادشاه وقت سخن گفته است . دانشپژوه پس از اين گزارش مىنويسد : اين دفتر ، انديشهء سياست شيعى است ، آميخته با انديشهء يونانى و ساسانى ، با آوردن داستانهاى روزگار گذشتهء پادشاهان ايران و خلفا . « 1 »
قواعد سلطانى از سلطان محمد كاشانى كه آن را به نام شاه سلطان حسين صفوى نوشته ، در يك مقدمه و بيست قاعده . « 2 »
شاهد صادق ، از ميرزا صادق بن محمد صالح اصفهانى ( م 1061 ) است كه بخشى از آن در آداب رياست و سلطنت است . « 3 »
رساله در سلطنت ، از محمد يوسف ناجى ( تأليف در 1127 ) . نسخهاى از اين كتاب در كتابخانهء مجلس شورا موجود است و فهرست نويس دربارهء آن نوشته است : عدهاى از مردم در عصر مؤلف عقيدهشان بر اين بود كه پادشاهى و سلطنت خدادادى نيست ؛ بلكه هركس به زور و قدرت آن را به دست آورد ، پادشاه است . مؤلف در رد عقيدهء اين عدّه ، رسالهء حاضر را پرداخته و در آن با استناد به آيات و روايات اثبات مىكند كه ولايت و سلطنت مخصوص حضرت پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمه معصومين عليهم السلام و مؤمنين است . كتاب در 114 برگ نوشته شده است . « 4 »
دستور سلطنت از يكى از سلاطين صفوى است كه به والى عراق نوشته و در آن دستوراتى دربارهء نحوهء برخورد با رعيت و اهتمام در حفظ سرحدات صادر نموده است . « 5 »
هامش
( 1 ) . دانشپژوه ، فهرستوارهء فقه ، ص 153
( 2 ) . نسخهء آن در دانشگاه لوسآنجلس موجود است . بنگريد : دانشپژوه ، نشريهء نسخههاى خطى ج 11 ، ص 69 ؛ فهرستواره فقه ، ص 154 . دانشپژوه نوشته است كه اين جز كتاب قواعد السلاطين عاملى است .
( 3 ) . حسينى ، سيد احمد ، فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء آية الله مرعشى ، ج 21 ، ص 190 ، ش 8227
( 4 ) . صدرائى ، فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء مجلس ، ج 25 ، ص 358 ، ش 7371
( 5 ) . همان ، ج 38 ، ص 465 ، ش 14334 ؛ برگ 58 - 64