است . در اين كتاب ، همانند ساير متون ، پس از شرح يك مطلب سياسى ، داستانها و حكاياتى انتخاب و نقل شده است . گاه چندين كلمه از كلمات حضرت كه مضامين مشترك دارند ، نقل و ترجمه شده ، سپس شرحى براى آنها آورده مىشود .
آثار ديگر « 1 »
به جز آنچه گذشت ، در بسيارى از آثار دورهء صفوى ، متونى به چشم مىخورد كه تمام يا بخشى از آنها به نوعى با حكومت ، سلطنت و دولت مربوط مىشود . برخى از اين نمونهها را ياد مىكنيم .
رفيق توفيق ، از محمد على قزوينى كه آن را در باب اخلاق و سياست نگاشته و گويا آن را در سال 1104 تأليف كرده است . « 2 »
دستور الوزراء ، از مولى سلطان حسين واعظ استرآبادى كه شاگرد شيخ بهايى بوده و در سال 1078 درگذشته است . نسخهاى از آن در كتابخانه آستان قدس به شماره 3492 ( فهرست ، ج 2 ، ص 347 ) موجود است .
همم الثواقب ، از على نقى طغايى كمرهاى قاضى شيراز و شيخ الاسلام اصفهان كه در همين مجموعه گزارش آن را آوردهايم .
منهاج الولاية من كتاب نهج البلاغه ، از مولى عبد الباقى خطاط صوفى تبريزى ( م 1039 ) اين كتاب تبويب و شرح نهج البلاغه است كه در دوازده باب تنظيم شده است . باب نهم آن « فى مذمّة الظلم و الظالمين » و باب دهم آن « فى قوانين العدالة و الحكم و السياسة المدنية » است . « 3 »
نزهة الملوك از سليمان بن محمد بلغارى . اين كتاب در حوزهء عثمانى و براى سلطان محمد عثمانى نوشته شده و ابواب آن نشان مىدهد كه در اخلاق فردى و سياست مدن تأليف شده است . « 4 »
هامش
( 1 ) . دانشپژوه در فرهنگ ايران زمين ، ج 19 فهرستى از كتابها و رسالههايى كه در اخلاق و سياست نوشته شده آورده است ، مانند همان فهرست در نشريه كتابخانه مركزى درباره نسخههاى خطى ، ج 1 ، صص 211 - 227 چاپ شده است . وى فهرست جالبترى از آثار سياسى پديد آمده در دنياى اسلام را در كتاب « فهرستوارهء فقه هزار و چهارصد ساله در زبان فارسى ، صص 139 - 158 به دست داده است . فهرستى هم از سى و چند اثر سياسى موجود در كتابخانهء حسنيه قصر شاهى مغرب را بنده در مجلهء حكومت اسلامى ( ش 10 ) صص 186 - 195 معرفى كردهام .
( 2 ) . نسخهء ش 575 كتابخانهء مجلس شورا در 168 برگ .
( 3 ) . دانشپژوه ، محمد تقى ، فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء مركزى دانشگاه ، ( تهران ، 1339 ) ج 8 ، صص 624 - 625
( 4 ) . فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء آية الله مرعشى ، ج 18 ، ص 99 ، ش 6906 ( با تاريخ كتابت 1134 ) .