دارند .
چون آن توپ بر حسب فرمان داراى زمان اتمام پذيرفت توپچيان آن اژدهاى دمان را در زير قلعه نصب فرموده قرار دادند كه روزى ديگر به انداختن آن پردازند . اهل قلعه از استماع و ملاحظهء آن توپ قبل از انداختن تزلزل در بناى ايشان افتاده زمرهاى به صلح مايل گرديدند و فرقهاى بر مخالفت اصرار ورزيده از مصالحه دامن ورچيدند . سيّد پاشا چون اختلاف آراى متابعانش ملاحظه فرمود بر وى ظاهر گرديد كه قلعه را شاء أم لا انتزاع خواهند كرد و جملگى به قتل عام
هَباءً مَنْثُوراً
« 1 » خواهند گشت رأى وى نيز بر مصالحه قرار گرفت . سفيرى نزد پادشاه گيتىستان ارسال داشته عفو و مكرمت جبلّى را شفيع خويش گردانيد .
پادشاه بندهنواز را كه طبيعت همايونش بر عفو و اغماض مجبول است به مرحمت پادشاهانه و عاطفت خسروانه وى را مطمئن گردانيده به غلاظ و شداد يمين خوف از دلش زايل ساخت . چون بر يمين پادشاه جهان اعتماد نمود ، شعر :
روز ديگر كه صبح پيدا شد * روى عالم چو طبع دانا شد
از رخ آسمان شب شبه رنگ * محو شد چون ز روى آينه زنگ
سيّد پاشا با مقرّبان و خواص و عبيد و خدم به درگاه سلاطين پناه تقرّب جسته روى نياز بر تراب مسكنت سوده گناه محصوران قلعه را نيز التماس نمود . پادشاه دوستنواز دشمن گداز [ 413 الف ] بر حسب خواهش سيّد پاشا زلّات ايشان را به زلال احسان عفو فرمود . امر عالم مطيع به صدور مقرون داشت كه از آن جماعت آن كه ميل ملازمت كند در موكب همايون متوقّف باشد و آن كه را آرزوى وطن مألوف دامنگير باشد راه بر وى گشاده مانع نگردند . آن جماعت قريب به سه هزار سوار بودند با اسبان تازى و شامى و يراقهاى مطبوع گرانبها مجموع رفتن وطن رجحان داده با تمامى يراق از قلعه بيرون آمده روى به ديار خويش گذاشتند . بر حسب فرمان پادشاه بخشنده كسى متعرض ايشان نشده همچنان متوجّه مرز و بوم روم گرديدند .
پس از حديث فتح نامدار ، خسرو عالىمقدار بنا بر اهتزاز لواى زرّين نماى خسرو شرقى انتما به صوب منزل ناهيد و ظهور سردى هوا و زردى اوراق چنار و بيد و خروج عساكر سرما و اثر نزول مطر و برودت هوا خاطر خطير بر مراجعت قرار داده حكومت ايروان را به يد اقتدار امير گونه بيگ قاجار متعلّق گردانيد . آن جناب را نيز در مبدأ حال لقب خانى داده به اعطاى طبل و علم مفتخر و مباهى گردانيد و محافظت آن ولايت را در
هامش
( 1 ) - فرقان / آيهء 23 .