و چون به دار السّلطنهء هرات نزول فرمود بر طبق ارادهء خود محمّد سلطان نامى از اقوام خود ، كه به صفت شجاعت و اضائت رأى ممتاز مىزيست ، با سه هزار بهادر كينهگزار به حكومت و محافظت مشهد مقدّس بدان صوب ارسال فرمود . بعد متجنّدهء اوزبك را كه در هرات اجتماعشان اتّفاق افتاده بود همگنان را طلب داشته به اعطاى اقطاعات و ادرارات اميدوارشان گردانيد . آن جماعت نيز به ذيل تفقّدات و احسان وى متشبّث گشته سر بر خط فرمانبرى وى نهادند . آنگاه به عرض سپاه پرداخته بيست و سه هزار سوار درخور كارزار با وى به مواثيق عهود اتّفاق نمودند .
چون خاطرش از متابعت سپاه فارغ گرديد آنچه اوّل مرتبه انديشيده بود از لوح خاطر محو فرمود و سرداران و سالاران جنود اوزبك را طلب داشته از آراى ايشان در باب محافظت و عدم محافظت خراسان و محاربه با پادشاه ايران استكشاف فرمود . باقى ميرزا و بعضى از آن جماعت معروض داشتند كه : « اولى آن است كه بلدهء نادرهء هرات را به ابطال رجال و ذخاير مالامال داشته به ماوراءالنهر عنان عزيمت معطوف داريم ؛ چه سپاه ماوراءالنهر الحال چون رمهء بىشبانند و مهمّ آن ولايت نسبت [ 388 الف ] به ما از مهمّات امور . چون آن ولايت و آن سپاه بر ما قرار گيرد كار خراسان سهل است . اگر نخست محافظت خراسان را نصب العين سازيم تا مهمّات اين ولايت قرار يافته ماوراءالنهر را كسى ديگر متصرّف خواهد نمود و با اين سپاه قدرت انتزاع آن ممالك از ما مسلوب خواهد بود . »
چندان كه از اين مقولات سخنان مذكور گردانيدند استماع ننمود . اصلا مرتكب عزيمت ماوراءالنهر نگرديد و مقدّمات قضاياى ايشان را منع فرموده در جواب حجج ايشان معارضه نمود كه : « هرگاه امور خراسان را مهمل گذاريم و با اين بيست هزار سوار ، كه عمدهء سپاه توران است ، به ماوراءالنهر توجّه نماييم سران سپاه را بر ما استظهار و وثوق نماند و ما را به جبن و بددلى منسوب دارند . اولى آن كه آن مقدار توقّف نماييم كه سپاهى از قزلباش متوجّه ما گردد . اگر پادشاه ايران به نفس نفيس متوجّه استخلاص خراسان گرديد بر آن نهج كه انديشيدهايد قلاع ولايات متصرّف فيه را به ذخاير و ابطال رجال مشحون داريم و پس از آن عنان عزيمت به ماوراءالنهر معطوف داريم و الّا كه يكى از امراى قزلباش با سپاهى وافى بر اين امر خطير اقدام نمايد هر چند سپاهشان به حسب كميّت افزون باشند در صدد مقاتلهء ايشان آمده دفع آن جماعت را پيشنهاد همّت داريم و بعده از روى استظهار به طرف ماوراءالنهر بر سمند اقتدار روان گرديم » . و بالاخره خاطر بر اين انديشه قرار داده به تفحّص سپاه قزلباش كسان جلادت نهاد به اطراف ارسال گردانيد .
روضة الصفويه ( فارسى ) — صفحة 740
مساهمون: ميرزا بيگ جنابدى
ص٧٤٠