خود دانست و يكى از ارشد اولاد خود را با كوچ و متعلّقان در مشهد بر نيابت خود بازداشت و با اكثرى از غازيان رايت توجّه به صوب دار السّلطنهء هرات برافراشت و در چهاردهم شهر محرّم الحرام سنهء اثنين و اربعين و تسعمائه [ 942 ه / 1935 م ] به ظاهر هرات نزول نمود . محمود بيگ و امّت بيگ با ساير غازيان و ارباب اعيان به استقبال وى مبادرت نموده در باغ شهر كه دارالاماره و محل نزول سلاطين نافذ فرمان است ، رحل اقامت بگشاد . بعد از انقضاى مدّت معهود كه از رسوم ضيافت و آداب گذرانيدن پيشكش و شرايط ملاقات اعالى و ادانى بازپرداخت و حكومت وى فىالجمله استقرارى گرفت ، بنا بر آنكه فرمانروايى هرات را ثبات و استمرارى نمىدانست و امرى عاريتى گمان مىبرد ، خاطرش بر جمع مال و ذخيره و نقد و جنس قرار داده دست تعدّى و جور به متوطّنان بلده و بلوكات هرات دراز كرده ابواب ظلم و اعتساف برگشود و نويسندگان ضرير و علمداران شرير را در امور ديوانى دخل داده به تحميلات نامقدور و تكليفات از عقل دور ، اعالى و ادانى مملكت را از خود رنجانيد يكچند بر اين نهج به امر حكومت پرداخته رايت اقتدار به سپهر دوّار رسانيد . تا آنكه جور و تعدّى وى به نهايت رسيده بناى جمعيّت درويشان را به صرصر تعدّى از بنياد بركند ، منتقم جبّار به مضمون حديث صحيح خاتم الانبياء حيث قال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم « الملك يبقى مع الكفر و لا يبقى مع الظلم » دفع طغيان ستم وى را از قبل « دفع الفاسد بالافسد » حواله بود در نزول عبيد خان فرمود . بنابراين وقايع متنوعه از انحراف و عصيان سام ميرزا و آغزيوار خان و ضعف حال اهل خراسان و عدم حاكمى صاحب وجود كه مهمات ملكى و مالى مملكت كما ينبغى [ 199 ب ] نقصى تواند نمود اطّلاع يافت و اين وسايل را از امارات اقبال خويش داشته با سپاهى بيكران از اوزبك و رجالهء ماوراءالنهر هم آورده از آب آمويه عبور فرمود و نخست به طرف ولايت مشهد مقدّس نهضت فرمود و آن مقام واجب الاحترام را مركزوار احاطه نموده همگى همّت بر تسخير بلده و اخذ متعلّقان صوفيان خليفه مصروف داشت .
پرتو اين حادثه چون بر پيشگاه خاطر صوفيان خليفه تاختن گرفت دود كلفت به دماغ حميّتش متقاعد گشته به تهيّهء اسباب مقاتله و عزيمت محاربهء عبيد خان لواى همّت برافراشت و بعد از اجتماع سپاه و تهيّهء اسباب و نفقهء راه خضر چلبى نامى را كه وكيل و معتمدش بود به نيابت در هرات بازداشت و نور اللّه بن محمّد اصفهانى را كه در ايّام امارت شاهزاده سام ميرزا كاتب دفتر خانهء اعلى بود و در كفايت امور ديوانى از ساير كفاة قصب السبق مىربود وزير و صاحب اختيار ديوان ساخته با خضر چلبى رفيق گردانيد و مقرّر فرمود كه دادوستد امور ديوانى را از ايّام ايالت شاهزاده سام ميرزا و آغزيوار خان
روضة الصفويه ( فارسى ) — صفحة 445
مساهمون: ميرزا بيگ جنابدى
ص٤٤٥