مجتمع بودند همّت بر محاربهء روميّه گماشته به خاطر ظفر مآثر قرار دادند كه در حال ركوب سپاه مخالف قبل از آنكه اطراف جنود خويش را به عرّابه و توپ متانت بخشند ابواب مقاتله مفتوح دارند ، و همچنين بىرسوم و قواعد صفآرايى و تعيين مقام حربگاه حدود و جوانب جنود مخالف را احاطه نمايند و در هر وقت از طرفى آغاز محاربه نمايند تا از پردهء غيب چه صواب بر صفحهء روزگار چهره نمايد .
و بر اين نهج همّت و الا بر محاربه گماشته احمال و اثقال موكب هميون را به طرف اصفهان گسيل نموده منتهز فرصت ايستادند . امّا غيرت قايل « انا عند منكسرة القلوب » از نهاد قدرت مطلق سر زده به مقتضاى
« إِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ
» « 1 » قبل از ظهور محاربه و اهتزاز سپاه طرفين با وجود اوايل عقرب ، خالق ارض و سما ، جنود برف و سپاه باد و سرما را بر لشكر روميّه گماشت تا دست و پا و تمامى جوارح و اعضاى جنود روم را كه نمونهاى بودند از واقعه «
وَ حُشِرَ لِسُلَيْمانَ جُنُودُهُ مِنَ الْجِنِّ
» « 2 » از كار و رفتار مانده ، خلقى كثير از آن جماعت كه سخط الهى بديشان تعلّق گرفته بود ، پايمال خيل سرما گرديدند .
چنانچه مشهور است كه پنج هزار نفس در درون قبّهاى كه محيط است بر ضريح پادشاه مغفور سلطان محمّد خدابنده ، از شدّت سرما به بئس المهاد قرار گرفته بودند . و بر اين قياس در ديگر مواضع خلقى بسيار هدف تير سرما گرديده بودند . جميع دواب و الاغشان به چراگاه عدم شتافتند .
از بعضى از آن جماعت كه روزنامهء جانشان به خاتمه نرسيده بود منقول است كه شدّت برد به مثابهاى بود كه بعد از نزول ثلج - كه به كثرت دثار و اعتلاى نار رفع آن ممكن نبود - بادى در نهايت حدّت و برودت مىوزيد به مرتبهاى كه خيام و خرگاه را كه به اشجار و اوتاد متين مربوط بود چون پر كاه از جا ربوده منحرف مىساخت و به مثابهاى كه در خارج وزيدن داشت در زير سقوف نيز بدان طريق مىوزيد ، و اگر احيانا شخصى را آن قدرت بودى كه دست از جيب و آستين بيرون توانستى آورد و آلات و ادوات آتش افروختن را ضبط نمودن [ 188 الف ] از وزيدن باد ممكن نبود . لاجرم اثرى چون قوم ثمود و عاد در معرض تيغ برف و تير باد قرار گرفتند .
از كراماتى كه لازم اين دودمان عليّه مكان صفوى است آنكه موكب هميون پادشاه مؤيّد در ابهر اقامت داشتند و از سلطانيه تا ابهر يك منزل مسافت است و در اين مقدار مسافت از اين برودت هوا و وزيدن باد و نزول ثلج در ابهر اصلا اثرى ظاهر نبود ، بيت :
هامش
( 1 ) - صافات : 173 .
( 2 ) - نمل : 17 .