و « خورنق نعمان » « 1 » و « هرمان مصر » « 2 » و « غمدان يمن » [ 1 ] « 3 » و « طاق كسرى » در پيش آنها پشت پست كرده ، و طشت خورشيد برسوايى از بام افتاده « 4 » . هر قلعهاش حصن حصينى « 5 » و هر قلاعهاش « 6 » قلعهء [ 2 ] متينى . به دستيارى معماران « سنمّار » « 7 » كار « شيده » « 8 » وش ، و نقاشان « رسّام » « 9 » رسم « مانى » « 10 » مانند ، و مصوّر ان « ارژنگ » « 11 » فعل « لوشا » « 12 » عمل ،
« يَعْمَلُونَ لَهُ ما يَشاءُ مِنْ مَحارِيبَ وَ تَماثِيلَ »
« 13 » ، نگارخانههاى
هامش
[ 1 ] - ط ، و قصر غمدان .
[ 2 ] - ط ، نمونه . يو ار هر قلعه . . . تامتين ندارد .
( 1 ) - خورنگاه . خورنه ، و آن عمارتى بود بسيار عالى كه نعمان بن منذر به جهت بهرام گور ساخت و عجمان يك قصر آن را خورنگه نام كردند . . . و قصر دوم را . . . سه دير . ( از برهان ) . و رك ح 12 ص 531
( 2 ) - اهرام مصر . ( ر ك ثمار القلوب ص 413 ) .
( 3 ) - قصر غمدان . يكى از بناهاى استوار عربست به صنعاء يمن كه پادشاهان حمير در آن سكونت داشتند . ( ر ك ثمار القلوب ص 413 . معجم البلدان ذيل غمدان ) .
( 4 ) - طشت از بام افتادن ، رسوا شدن . راز فاش گشتن ( غياث . لغتنامه ) .
( 5 ) - محكم ، استوار .
( 6 ) - قلاعه . سنگ بزرگ در دشت . كلوخ . سنگ بركنده كه آن را بدست يا به فلاخن اندازند . ( ر ب ) .
( 7 ) - در فارسى به سكون دوم ، نام معمار قصر خورنق كه پس از بناى قصر چون نعمان ويرا انعامى وافر داد و سنمار را گمان دريافت چنان انعام نبود گفت : اگر چنين مىدانستم ، قصرى به از اين مىساختم . نعمان بفرمود تا ويرا از بام آن قصر به زير افكندند و جزاء سنمار در عرب مثل شد .
( 8 ) - نام حكيمى كه به جهت بهرام هفت گنبد را ساخت . و گفتهاند نام يكى از شاگردان سنمار است ( از برهان ) .
( 9 ) - نام نقاشى كه در خدمت بهرام گور مىبود ( برهان ) .
( 10 ) - ( 216 يا 217 - 276 يا 277 . م ) . رك مانى و دين او انتشارات انجمن ايرانشناسى . تعليقات آقاى دكتر معين بر برهان ص 1952 - 1955 .
( 11 ) - ر ك ح 11 ص 111 .
( 12 ) - حكيمى است طوسى كه در نقاشى ثانى مانى بود ( حواشى ) . نام حكيمى رومى و او در صنعت نقاشى و مصورى عديل نداشته ( برهان ) تصحيفى از كلمهء تنگلوشا ( كتاب تنگلوشاى بابلى ) تأليف توكروس يونانى ، در صور نجومى فلك كه در عهد نوشروان از يونانى به پهلوى و در قرن دوم هجرى از پهلوى به عربى ترجمه شده . و گروهى از جمله مؤلف برهان تنگ را اسم كتاب ولوشارا مؤلف آن دانستهاند ( ر ك تعليقات برهان ص 521 ) .
( 13 ) - مىساختند براى او آنچه مىخواست از محرابها و تمثالها ( از آيهء 12 سورهء سبا ) .