الحق دانشور مفلق [ 1 ] « 1 » و سخن سنج متفيهق « 2 » كه يراعهء « 3 » براعت « 4 » پرورش در طلاقت « 5 » بيان و ذلاقت « 6 » لسان ، لقّاعهء « 7 » بزيع [ 2 ] « 8 » باشد ، و حلاوت تحرير و طلاوهء « 9 » تقريرش ، در بيان معانى و معانى بيان « 10 » « احلى من البديع » « 11 » ، و اركان بيت ذو قافيتين « 12 » وجود با جود و جودتش [ 3 ] ، در فن بديع « 13 » ابداع « 14 » ، بحسن تناسب تركيب يافته ، و نسّاج « 15 » قدر ، برد « 16 » مفوّف [ 4 ] « 17 » دأبش « 18 » و ثوب مكعّب [ 5 ] « 19 » ذاتش را بىشوائب « 20 » التباس « 21 » به صنعت تسهيم « 22 » و تدبيج [ 6 ] « 23 »
هامش
[ 1 ] - ط ، مقلق .
[ 2 ] - نو ، بزيع .
[ 3 ] - ط ، جودتش .
[ 4 ] - عت ، و مفوف .
[ 5 ] - ط ، معكب .
[ 6 ] - نو ، بديج .
( 1 ) - افا ، باب افعال ، آنكه كلام عجيب و سخن شگفت آرد ( ر ب ) .
( 2 ) - افا باب تفعلل ، فراخ سخن .
( 3 ) - قلم .
( 4 ) - فضل ، دانش .
( 5 ) - گشادگى ( ر ب ) .
طلاقت بيان گشاده زبانى . فصاحت .
( 6 ) - تيزى ، فصاحت ، تيززبانى ( ر ب ) .
( 7 ) - مرد نيك زيرك سخن ساز حاضر جواب ( ر ب ) .
( 8 ) - ظريف ( ر ب ) .
( 9 ) - پذيرائى دل . دلپذيرى ( ر ب ) .
( 10 ) - معانى و بيان دو علم است از علوم ادب . موضوع بيان عبارتست از تعبير از يك معنى به صورتهاى گوناگون و موضوع معانى اصول و قواعديست كه به يارى آن كلام با مقتضاى حال منطبق مىشود .
( 11 ) - شيرينتر از خيك انگبين . بديع بمعنى خيك نو است و در اين مقام مؤلف آن را بمعنى خيك انگبين به كار برده .
( 12 ) - بيت ذو قافيتين آنست كه براى يك شعر دو قافيه آرند :اى از مكارم تو شده در جهان خبر * افكنده از سياست تو آسمان سپر( 13 ) - نو برون آورده ، و بديع علمى است كه موضوع آن بحث از وجوهى است كه موجب نيكوئى كلام بليغ گردد .
( 14 ) - ر ك ح 14 ص 8 .
( 15 ) - بافنده .
( 16 ) - جامهء خط دار ( ر ب ) .
( 17 ) - برد ، مفوف ، چادر تنك كه در وى خطهاى سپيد باشد يا عامست ( ر ب ) .
و تفويف آنست كه بناى شعر بر وزن خوش و لفظ شيرين و عبارت متين و قافيه درست نهند ( المعجم ص 322 ) .
( 18 ) - در يو ، عت ، دانش و در نو و ط و كنوز دأبش ( مركب از داب - عادت + ش مضاف اليه ) ضبط شده
( 19 ) - ثوب مكعب ، جامهاى كه نقش چهارخانه داشته باشد . يا جامهء منقوش مطلقا ( لسان العرب ) .
( 20 ) - ج شائبه ، آلودگى .
( 21 ) - مص باب افتعال ، پوشيده شدن كار بر كسى ( ر ب ) .
( 22 ) - چادر مخطط بافتن و در محاسن شعرى صنعت تسهيم آنست كه شاعر نسق شعر بر وجهى نهد كه بعضى از آن بر بعضى دلالت كند و چون صاحب طبعى يك مصراع از آن بشنود بداند كه ما بعد آن چه تواند بود .
( المعجم ص 367 ) .
( 23 ) - مص باب تفعيل ، آراستن بديباج ، حريربافى .