و مدايح « 1 » « بحترى » « 2 » و تشبيهات « 3 » « ابن المعتزّ [ 1 ] « 4 » و روضيّات « صنوبرى » « 5 » و لطايف « 6 » « كشاجم » « 7 » و بدريّات « 8 » « متنبّى » « 9 » و بديعيّات « 10 » « بديع الزّمان » « 11 »
هامش
[ 1 ] - عت ، ابن المعر . نو ، ط ، ابن المعرى .
( 1 ) - مدايح بحترى نام قصائدى است كه وى در مدح خلفاى عباسى ( متوكل و پس از او ) سروده است .
( 2 ) - وليد بن عبيد بن يحيى طائى از شعراى بزرگ قرن سوم صاحب حماسهء معروف ( 206 284 ه . ق ) . ( ز ك ص 1138 و معط 529 ) .
( 3 ) - ظاهرا نام كتاب يا قصيدهاى بخصوص نيست ، بلكه چون ابن معتز را در ابداع تشبيهات ، توانائى خاص بوده است ، تشبيهات وى معروف شده . رك ( الفهرست ص 168 معط 243 . لغد ) عبد العزيز سيد الاهل در كتابى كه بنام ( عبد اللّه بن معتز ) نوشته آرد : از غايت فراوانى و نيكوئى به تشبيهات او مثل زنند و اهل بلاغت او را امير تشبيه خوانند . ( ص 37 كتاب )
( 4 ) - عبد اللّه بن المعتز بن متوكل عباسى از تلاميذ مبرد و ثعلب ، يك روز و يك شب خلافت يافت سپس دستگير شد و بقتل رسيد . ( 244 يا 247 - 296 ) . معط ( 243 ) .
( 5 ) - احمد بن محمد بن حسن مكنى بابى بكر حلبى شاعر دربار سيف الدولة ( م - 334 ه ) ترجمهء احوال او در فوات الوفيات ج 1 ص 61 و لغد و اعيان الشيعة ج 10 ص 356 و ج 11 ص 65 و ريحانة الادب ج 2 ص 495 آمده است . چون اشعار او بيشتر در وصف باغ و بوستانست به روضيات شهرت يافته .
( 6 ) - لطائف الظرفا ، نام ديگر كتاب ادب الندماء ، يا ادب النديم كشاجم است . رك ( معط 1561 ) .
( 7 ) - بفتح و ضم اول ، محمود بن الحسين مكنى بابى الفتح ، او راست ادب النديم . كتاب الرسائل . ديوان شعر ( الفهرست ص 200 ) . حاج خليفه وفات او را حدود 350 نوشته ( طبع اول ) . در طبع دوم آمده المتوفى حدود سنة خمسمائة ( ! ) . ( معط ( 350 يا 360 ) و كشاجم رمزى است از هنر و شكل او يعنى كاتب ، شاعر ، اديب ، جميل ، مغنى . ( لغد ) .
لكن ثعالبى در يتيمة الدهر اين لفظ را به كاتب و شاعر و منجم تفسير كرده است ( ج 4 ص 157 ) .
( 8 ) - نام قصائدى است كه متنبى در وصف بدر بن عمار سروده است ( كنوز ) . و شايد بدويات است و آن قصائدى است كه در وصف زنان بدوى سروده و ثعالبى نويسد : او را در وصف بدويات طريقهء ظريفه است كه بحسن آن متفرد بود . . . ( يتيمه . ص 129 ج 1 ) .
( 9 ) - احمد بن حسين بن حسن بن عبد الصمد ( 303 - 354 ه . ق ) مكنى بابى الطيب ( ر ك يتيمة الدهر ثعالبى ج 1 ص 78 ) .
( 10 ) - ظاهرا نام رسائل بديع الزمان است كه مكرر بطبع رسيده ولى در فهرستها چنين نامى براى آن نيافتم .
( 11 ) - احمد بن الحسين بن يحيى بن سعيد ( متوفى 398 ) از ادباء مشهور . صاحب كتاب مقامات . مكنى بابى الفضل . رك ( يتيمه ج 4 ص 167 ) .