افعال مدح او را بذم « 1 » نسبت دهند ، و همچنين هر صاحب رأى سخنآراى ، كه حوليّات « 2 » « زهير » « 3 » و اعتذارات « 4 » « نابغه » « 5 » و هاشميّات « 6 » « كميت » « 7 » و نقائض [ 1 ] « 8 » « جرير » « 9 » و خمريات [ 2 ] « 10 » « ابى نواس » [ 3 ] « 11 » و زهديّات « 12 » « ابى العتاهيه » « 13 »
هامش
[ 1 ] - همهء نسخ ، نقاض .
[ 2 ] - عت ، خمرمات . نو ، خمرات .
[ 3 ] - يو ، ابى .
( 1 ) - افعال مدح و ذم دو نوع فعلاند . فعل مدح فعلى است كه مخصوص بمدح ( به اعتبارى فاعل ) خود را ستايد و فعل ذم مقابل آنست ، مانند نعم و بئس .
( 2 ) - منسوب به حول ( سال ) ساليانه . نام قصائدى است كه زهير بن ابى سلمى سروده است . گويند وى هر قصيده را در چهار ماه مىسرود و در چهار ماه تهذيب مىكرد و در چهار ماه بر شعرا مىخواند ، و پس از يك سال منتشر مىساخت . ( ذيل المنجد )
( 3 ) - زهير بن ابى سلمى ( 530 ؟ - 627 ؟ - م ) صاحب معلقهء معروف ، شاعرى جاهلى است .
( 4 ) - نام مجموعهء قصائديست كه نابغه در عذرخواهى از نعمان بن منذر پادشاه حيره سروده است . اين نام در ذيل المنجد اعتذاريات آمده ( ذيل المنجد - اعتذاريات ) . و ر ك : ( جواهر الادب ج 2 ص 45 - 46 )
( 5 ) - نابغهء ذبيانى ، زياد بن معاويه ، مكنى بابى امامه . يكى از شعراى بزرگ دورهء جاهلى است . به پادشاهان حيره مخصوصا نعمان بن منذر پيوست ، سپس از او بترسيد و بگريخت و نزد غسانيان شد ، ديگرباره دل او بسوى نعمان متمايل گشت و قصائدى در عذرخواهى بگفت كه باعتذارات معروفست ( وى به سال 604 م - 18 ه . ق . ) درگذشت . جواهر الادب ج 2 ص 45 و ذيل المنجد ) . ( جرجز ج 1 ص 115 ) . ( ز ك ص 342 ) .
( 6 ) - قصائدى است كه كميت در مدح بنى هاشم سروده و مشهورترين شعرهاى اوست . اين قصائد بطبع رسيده و به آلمانى نيز ترجمه شده ( ز ك ص 816 . معط ستون 1570 ) .
( 7 ) - كميت بن زيد اسدى كوفى ( 60 - 126 ه . ق ) شاعر بنى هاشم ( معط ستون 1570 . زك ص 816 ) .
( 8 ) - نقائض جرير و فرزدق نام كتابى است فراهمآوردهء ابو عبيده معمر بن مثنى تيمى . موضوع آن تناقض اشعار اين دو شاعر بزرگ است در هجا و جز آن از فنون شعر ( معط 323 و 688 ) .
( 9 ) - جرير بن عطية بن حذيفهء حطفى ( 28 - 110 ه ) ( زك ص 182 - معط 687 ) .
( 10 ) - نام سلسلهء قصايد ابو نواس است ، در وصف خمر كه ضمن ديوان او مكرر طبع شده .
( 11 ) - حسن بن هانى بن عبد الاول بن صباح مكنى بابى نواس ( 145 - 195 ه . ق معط ص 351 ) .
( 12 ) - نام اشعاريست كه ابو العتاهيه در زهد سروده است ( معط ص 323 . لغد ) .
( 13 ) - اسماعيل بن قاسم بن سويد كيسانى ( 130 - 211 ه . ق ) ( معط 323 ) .