خيبر است . « 1 »
[ ص 317 ]
( 1175 )
ص 317 ، سطر 13 : اتك
[ ا ت ك ] ( اسم خاص ) . در هندوستان به دو نام اتك برمىخوريم :
يكى نام رودخانهء سند « 2 » ، و ديگرى نام قلعهايست بر « كوه مرى » .
توضيح آنكه : به طرف شمال و شرق « راولپندى » ( پايتخت كنونى پاكستان ) كوهى است بنام « كوه مرى » كه بر بالاى يكى از قلل آن قلعهايست بنام اتك اين قلعه از قلاع قديمه است . « 3 »
( از جغرافياى هندوستان نسخهء خطى كتابخانهء ملى بشمارهء 1637 )
( 1176 )
ص 317 ، سطر 19 : آب وزير آباد
[ عا ب و ز ى ر عا با د ] ( اسم خاص ) . اين رودخانه همان رودخانهء « چناب » است بهند .
به رودخانهء « چناب » ذيل كلمهء پنجاب درين تعليقات رجوع شود .
( 1177 )
ص 317 ، سطر 19 : لاهور
[ لا هو ر ] ( اسم خاص ) . نام ناحيتى است بهندوستان با مشخصات زير :
هامش
( 1 ) - كشميش اف مىگويد حمله نادر از راه سرچوبه يكى از شاهكارهاى نظامى است زيرا عبور از خيبر با مزاحمتها و موانعى كه ناصر خان ايجاد كرده بود بىنهايت مشكل مىنمود و حركت در كوهستانهاى سرچوبه نيز خود مشكلى عظيمتر و مهمتر از خيبر بود . منتها بر اثر همت و نقشهء نادر عبور از سرچوبه امكان پذيرفت و راه براى ورود قشون ايران بسرزمين هند باز شد . توضيح آنكه چون نادر متوجه موضعگيرى ناصر خان در خيبر شد با اطلاع از راه سرچوبه ابتداء عدهاى از كارگران را بتسطيح جاده معمولى خيبر گذاشت و ذهن ناصر خان را به آن مشغول كرد و سپس خود با تعدادى از نخبهسواران خود در كمال شتاب و سرعت در دل شب در كوهستان سرچوبه به حركت آمد و فردا ظهر از پشت سر ناصر خان بسر ناصر خان رفت و ناصر خان تا متوجه شد حاجى خان بيك را با پيشتازان نادر شاه در دو فرسخى اردوى خود ديد و با اين غافلگيرى عجيب ناچار شد سراسيمه به طرف سند عقب نشيند .
در « تاريخ احمد شاه درانى » نسخهء خطى كتابخانهء ملى بشمارهء 62 آمده :
« سرور نامى از افاغنه و رگزائى نادر شاه را با دوازده هزار سوار برداشته ، از راهى كه امير تيمور بهندوستان رسيده بود ، عبور داده بسروقت قشون ناصر خان رسانيد » .
( 2 ) - رود سند را از آنجهت « اتك » مىگويند كه قلعه اتك بر كنار آنست . ( پاورقى صفحهء 2 مجمع التواريخ )
( 3 ) - كشميشاف قلعهء اتك را بر ساحل چپ رود سند و بر فراز كوه سختى كه مشرف به تمام محل است ذكر مىكند و مىگويد حركت بسوى آن بواسطه سراشيبى كوه فوق العاده سخت است .