تخطي إلى المحتوى الرئيسي

جامع التواريخ ( تاريخ بنى اسرائيل ) ( فارسى ) — صفحة مقدمهء مصحح 30

مساهمون:

صمقدمهء مصحح ٣٠
همگى بدون استثناء در هر دو روايت به‌طور كامل به دست ما رسيده است . به اين سوال كه متن اصلى هريك از اين آثار به چه زبانى تهيّه شده بود ، طبعا تازه پس از بررسىهاى دقيقتر مىتوان پاسخ داد . از تاريخ بنى اسرائيل رشيد الدّين نيز علاوه بر روايت فارسى كه به‌طور كامل برجاى مانده ، نسخه‌هايى از روايت عربى كه به طرزى قابل توجّه حفظ شده ، به دست ما رسيده است 28 . تا جايى كه مربوط به « تاريخ هند و چين » مىشود ، مىتوان براساس شواهد كاملا قابل اعتماد ، روايت فارسى را نوشتهء اصلى اين اثر دانست . امّا اين امر براى تاريخ بنى اسرائيل صدق نمىكند ، زيرا در اينجا همهء شواهد بر اين امر دلالت دارد كه متن اوليّه به زبان عربى طرح شده بود . با اينهمه نه تنها از نظر ظاهرى اين نكته كه همهء عناوين فصول بدون هيچ تغييرى به زبان عربى است ، بلكه حتى با بررسى اجمالى محتواى روايت فارسى ، مىتوان آن را كوتاه‌شدهء روايت عربى دانست . با اين حال در ترجمهء حاضر ، متن فارسى مبنا قرار گرفته است كه البتّه در تمام نكات اصلى با متن اوليّهء عربى مطابقت دارد ، و گذشته از آن « تاريخ اسرائيليان » را بر خلاف ديگر روايات 29 ، به‌طور كامل به ما عرضه مىدارد . طبعا هرجا از نظر محتوايى يا زبانشناسى لازم به نظر رسيده ، براى تكميل و نيز تصحيح آن از پارهء نسخهء عربى استفاده شده است . همان‌گونه كه در جاى ديگر توضيح داده‌ام ، تاريخ بنى اسرائيل رشيد الدّين در چارچوب تاريخ‌نويسى قرون وسطى ، اوّلين و در درازمدت آخرين اثر از نوع خود است كه نويسنده در آن بلاواسطه و مستقيم از تورات و نوشته‌ها و روايت‌هاى خاخامى يهودى متأخّر استفاده كرده است . به همين دليل مىتوان آن را همزمان به عنوان اوّلين ثمرهء شكوفايى ادبيّات يهودى - فارسى در دورهء مغول به حساب آورد .