تدبيرى براى از بين بردن دشمنت گردد . و آنچه را بر زبانم جارى سازد از تلفظ به فحش يا هرزه گويى يا ريختن آبرو و يا شهادت به ناحق يا غيبت مومنى كه غايب است يا دشنام مومنى كه حاضر است و امثال اينها ، همه را مبدل كن به ذكر حمد و ستايش خودت و ثناگويى است به حدّ اغراق ، و ورود در تمجيدت و سپاسگزارى نعمت و اعتراف به احسان و لطف تو و شماره كردن بخششهايت . »
آفات مخفى تربيت
امام سجاد ( ع ) در فراز فوق ظاهراً از آفات تربيت سخن مىگويند كه در قسمت اول از آفتهاى تربيت كه در قلب و دل و درون انسان جا مىگيرند ياد مىكنند و در قسمت دوم از آفاتى كه زبان دچار آنها مىشود و بر زبان جارى مىشده و در كلام انسان ظاهر مىشوند ياد مىكنند . به هر حال آفتهايى كه امام ذكر مىكنند عبارتند از :
1 . آرزو و تخيلات و بلندپروازيهاى بيهوده : گاهى انسان در عالم خيال خود آرزوهاى بلندپروازانه مىكند كه هيچگونه ثمر و حاصلى جز افسردگى ندارد . علاج اين آفت را كه در درون و قلب انسان جا دارد و ظاهراً هويدا نيست امام ( ع ) در تفكر و ذكر عظمت خدا مىداند .
2 . بدگمانى : كه ناشى از تخيلات و اوهام روزانه است . امروز روانشناسان تحقيقات زيادى در مورد افراد بدگمان و اوهام باف كردهاند
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 194
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص١٩٤