مورد احسان قرارگرفتهاست كه احتمالًا رغبت به « رو زدن » به افراد مْحسن پيدا نخواهد كرد . براى جلوگيرى از دو عيب فوق ، در نظام تعليم و تربيت اسلامى ، ايثار در تفضل مطرح مىشود . بدين معنا كه فرد احسان كننده ، احسان خود را ، خودش اعمال كند بدون توقع از ديگران و يا توقع رد احسان از طرف مقابل و بدون آن كه توقع داشته باشد تا فرد نيازمند ، نياز و درخواست خود را مطرح كند . آيا چنين رفتارهايى اگر از سوى مردم در جامعه اسلامى سر بزند ، مصداق معالى الاخلاق نيست ؟ آيا جز اين است كه نظام تعليم و تربيت اسلامى به « عزت نفسانى » و « شخصيت انسانى » انسان اهميت مىدهد و لذا نمىخواهد افراد محتاج در برابر ديگران ذليل و تحقير شوند ؟
8 . ترك تعيير و عيبجويى : چقدر اين عبارت زيبا است . به معناى لغوى « تعيير » توجه كنيد : عيّر فلانا : نسبه الى العار و قبّح عليه فعلُه . تعاير القوم تعايبوا ( عيّر بعضهم بعضاً ) . العار : العيب ( كل ما يُعَيّر به الانسان من قولٍ او فعلٍ . ) ( معلوف ، لويس ، المنجد فى اللغه ، 1365 ، ص 540 ) اگر كسى را به عيبى نسبت دهيم و كار وى را بر او خرده بگيريم و سرزنش نماييم مىگوييم فلانى را تعيير كرديم . تعاير بر وزن تفاعل و معناى طرفينى مىدهد يعنى دو طرف ( دو انسان يا دو گروه ) همديگر را عيبجويى مىكنند . عار ، هم كلًا به عيب و هر چيزى اعم از گفتار و كردار آدمى گفته مىشود كه به واسطه انجام آن ، از او خرده مىگيرند . امام سجاد ( ع ) مىفرمايند : در جريان تربيت اكيداً از عيبجويى و تقبيح بى جا بپرهيزيد .
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 176
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص١٧٦