خوب حالا ببينيم امام سجاد ( ع ) چه مىفرمايند . مىدانيم كه عمل نيك انجام دادن رفتارى خوب و پسنديده است . اما مسابقه در خيرات به استناد آيات قرآن كريم فضيلتى بالاتر است يعنى مؤمن بايد چنان باشد كه كار و فعل خير به قدرى ملكهاش شده باشد كه به طرف آن بدود نه آنكه به طور تحميلى آن را انجام دهد . اسلام براى تربيت پيروان خود جهت رسيدن به « قرب الى الله » از روشهاى متعددى استفاده مىكند . يكى از آنها همين است كه به متعلمين و متربيان خود اكيداً سفارش مسابقه در خيرات مىكند . در قرآن حدود 8 مورد از تسريع و سبق درخيرات كه جزء صفات متقين است ياد شده است ( عبدالباقى ، محمدفؤاد ، المعجم المفهرس للقرآن الكريم ، باب خير ، ص 251 ) از جمله « و منهم سابق بالخيرات » ( قرآن كريم ، سوره فاطر ، آيه 32 ) . از طريق مسابقه در خيرات و پيش افتادن در آن است كه اخلاق خوب ملكه انسان مىشود و نهايتاً انسان به مقام « قرب الى الله » مىرسد . بنابراين مسابقه در انجام اعمال نيك را مىتوان يك ابزار تربيتى براى رسيدن به هدف قلمداد كرد . نكته دوم آنكه علاوه بر آنكه بخشش و احسان در مكتب تربيتى اسلام سفارش شده ، ايثار در احسان و تفضل هم تأكيد شده است . چرا ؟ زيرا گاهى انسان احسان مىكند ولى انتظار پاسخ نيز دارد و توقع دارد كه طرف مقابل نيز از او تشكر يا قدردانى كند و يا ديگران او را به نيكى ياد كنند و شهره عام و خاص شود . خوب در اينجا دو عيب وجود دارد يكى در مورد خود احسان كننده كه دور از اخلاص عمل مىكند و يكى هم در مورد فردى است كه
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 175
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص١٧٥