واقعى ، و اهانت آميزشكنندگان را به آميزش نيك ، و تلخى ترس از ستمكاران را به شيرينى ايمن بودن از ايشان . »
روشهاى تنبيهى
قرآن مجيد يك استراتژى كلى را براى مردم ترسيم مىكند كه در تعليم و تربيت نيز اين خط مشى بايد رعايت شود و آن استراتژى « محمد رسول الله والذين معه اشدّاء علي الكفار رحماء بينهم ، محمد ( ص ) پيامبر خداست و همراهان وى بر كفار خشن و شديد و ميان خودشان مهربان و رحيماند » ( قرآن كريم ، سوره فتح ، آيه 29 ) ، مىباشد . به دليل سياقى كه كلام امام سجاد ( ع ) در اين دو فراز دارد مىتوان ادعا نمود كه فراز هفتم از دعاى مكارم الاخلاق ظاهرا ناظر بر چهره « رحماء بينهم » بوده و فراز هشتم كه بعداً ذكر مىشود چهره « اشداء على الكفار » را متعرض مىشود . نكته ديگر آنكه امام در اين فراز در واقع قصد تنبّه مخاطين خود را دارند ولى راههاى تنبيه آنها به دليل نزديكى و قرابت ايمانى يا نَسبى و يا انسانى و يا ملى كه دارند ، طرق ملايم و ظريفى است و به قول معروف امام ( ع ) مخاطبين خود را مأخوذ به حيا مىكنند . نكته ديگر آنكه ، اتخاذ چنين راهكارهايى براى تنبيه ، فقط از افراد كريم النفس و بزرگوار سر مىزند كه مثلًا محبت و ملاطفت را در برابر ديگران حتى كسانى كه بر آنها ستم روا داشتهاند پيشه مىكنند .
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 142
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص١٤٢