شايان نموده . [ براى ] تأييد و توضيح گوييم بعضى كتب دينى عبرانيها و هنديها و باختريها كه در دست است مدنيت و ادبيت آن ملل را بر ما معلوم و هويدا مىسازد و از آثار عتيقه و منقورات موجودهء مصر و ايران و عراق عرب مىتوان تحصيل برخى از تحقيقات جغرافيايى نمود لكن از اين جمله آنچه حاصل شود فقط اسامى امكنه و بلاد و جبال و بحار و انهار و غيرهاست و از آنجا كه مؤلفين يونانى و رومى ، آن اسمها را به لهجهء خود تلفظ كرده و به املاى خود نوشته ، تحريف شده پس در منقورات و كتب مسطوره ، صحيح آن ضبط است و اين فايدهء واحدى است براى جغرافيا كه از اين راه حاصل مىشود اما براى السنه و ادبيات فوايد ديگر هم دارد .
اما رسم نقشه و نقشهكشى :
بايد دانست اول ملتى كه ابداع نقشهكشى نمود و مطالب جغرافيايى را مصور و مجسم نمود يونانيها بودند كه به سبك و اسلوب هندسى به اين كار پرداختند ، بعد از آن ساير ملل قديمه در اين كار پيرو يونانيها شدند و گذشته از اينكه الفضل للمتقدم نقشههاى آنها به كمال و تكميل نقشهء يونانيها نرسيد ، چه از يونانيها ممتازتر يعنى به قواعد علميه نزديكتر بود و مىتوان آنها را مبدأ نقشههاى حاليه و اصل و اساس آن حساب نمود . و از نقشههاى قديم كه در دست است يكى نقشهاى است كه استرابن يونانى در سنهء بيست ميلادى رسم كرده و در چند مجلد شرح آن را نگاشته و بلاد و امكنه را به وصف درآورده .
همچنين نقشهاى ديگر با كتاب شرح آن از منجم معروف اسكندريه كه اصلا يونانى بوده - يعنى بطلميوس - موجود است . اين نقشه و كتاب را فيما بين صد و پنجاه و صد و شصت سال بعد از ميلاد رسم و تعريف كرده