اثبات بلاغت نيست صرف نظر كنم ، زيرا بسيار ديده شده است كه عشق به اظهار فصاحت و بلاغت گريبان مصنفين كتب را گرفته است : و اغراض و معانى ايشان در هم پيچيده و مشكل شده ، در نتيجه سود مصنفات آنها اندك و ناچيز گشته است .
از آن جمله كتاب قانون در طب تصنيف ابو على حسين بن سينا بخارى است كه وى كتاب مزبور را از عبارات غامض و پوشيده و تركيبهاى مغلق و در بسته آكنده است ، در نتيجه غرض اصلى وى از تصنيف آن كتاب كه بهرهمند شدن خواننده است از ميان رفته است .
ازينروست كه مىبينيم عموم اطبا از خواندن كتاب قانون چشم پوشيده به « ملكى » [ 1 ] كه عبارتى سهل دارد ، و با اشارهاى به فهم مىآيد روى آوردهاند .
منافع ابن كتاب
هر كس با امر سياست و تدبير امور مردم سر و كار دارد بدين كتاب نيازمند است و اگر مردم انصاف را بخواهند بايد خود با دقت كامل در آن بنگرند ، و فرزندان خويش را به فرا گرفتن و انديشيدن در معانى آن وادارند ، زيرا مردم از خرد و بزرگ ، پادشاه و حاكم شهر ، فرمانروا و طالب فرهنگ و ادب همه بدين كتاب نيازمندند .
اما كسى كه همواره به نشست و برخاست و آمد و شد و گفتگو با پادشاهان و ملوك مىپردازد ، به مطالبى بيشتر از آنچه در اين كتاب است نيازمند است ، و در هر حال از اين كتاب بىنياز نخواهد بود .
از طرفى اگر كسى به ديدهء انصاف در اين كتاب بنگرد خواهد ديد از حماسههايى - كه مردم پيوسته لب بدان مىگشايند ، و فرزندان خود را به فرا گرفتن آن
هامش
[ ( 1 - ) ] كتاب كامل الصناعه الطبيه معروف به ملكى به زبان عربى تأليف على بن عباس مجوسى اهوازى ، متوفى در سال 384 ، و طبيب مخصوص عضد الدولهء ديلمى بوده است . حواشى و تعليقات چهار مقاله نظامى عروضى به تصحيح دكتر معين .