وادار مىكنند سودمندتر است ، زيرا حماسه بيش از اين نيست كه شخص را به شجاعت و ميهماندارى و مقدار كمى اخلاق ، آن هم در بابى كه به باب ادب ناميده مىشود ، و سرانجام انس جستن به سبكهاى شعرى ترغيب مىكند .
ولى اين كتاب هم آنچه را كه گفته شد در بر دارد ، و هم خواننده را به قواعد سياست و وسايل رياست راهنمايى مىكند . پس در اين صورت آنچه در حماسه است در اين كتاب نيز هست ، ولى آنچه را اين كتاب در بر دارد در حماسه وجود ندارد .
ديگر آنكه اين كتاب خرد را نيرو ، و ذهن را تندى ، و هوش را درخشندگى مىبخشد ، و مطالب آن خاطر هوشمند را همچون سنگ تيغ است براى فولاد .
نيز اين كتاب از كتب مقاماتى كه مردم همواره بدان دل بسته ، به فراگرفتنش راغباند سودمندتر است ، زيرا از مقامات جز عادت بر انشاء و آگاه شدن بر سبكهاى مختلف نظم و نثر چيزى استفاده نمىشود ، آرى در آن قدرى از انواع حكمت ، و چارهانديشى و تجربه وجود دارد ، ولى همين خود باعث كوچكى همت مىگردد ، زيرا كه جملگى آن بر اساس خواهش و تكدّى و به كار بردن حيلههاى زشت براى دست - يافتن به چيزى اندك نهاده شده است ، در اين صورت اگر از يك طرف نفعى در آن باشد .
از سوى ديگر زيانمند است ، چنان كه گروهى از مردم به اين گونه عيبهاى مقامات حريرى و بديعى آگاه شدهاند . و برخى به نهج البلاغه كه از كلمات امير المؤمنين على بن ابى طالب ( ع ) است رو آوردند ، زيرا نهج البلاغه كتابى است كه حكم و مواعظ و خطب و توحيد و شجاعت و زهد و علو همت از آن آموخته مىشود ، و كمترين فايدهء آن فرا گرفتن فصاحت و بلاغت است .
نيز بعضى به كتاب يمينى تأليف عتبى توجه كردهاند ، زيرا اين كتاب كه مؤلف آن عتبى براى يمين الدوله محمود بن سبكتكين تأليف كرده ؛ مشتمل است بر سيره
تاريخ فخرى در آداب ملكدارى و دولتهاى اسلامى ( فارسى ) — صفحة 16
مساهمون: محمد بن علي بن طباطبا ( ابن الطقطقي )
ص١٦