مقدمهء ديگر قبل از ورود در مطلب : خداوند تعالى فرموده است :
وَ تِلْكَ - الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ
[ 1 ] . يكى از حكما پادشاهى را دربارهء مملكتى كه از دستش رفته بود به شكيبايى فرمان داده گفت : اگر اين مملكت همچنان در دست ديگرى مىماند به تو نمىرسيد ! بايد دانست كه دولت عباسى از دولتهاى بزرگ به شمار مىآمد ، زيرا جهان را با سياستى آميخته به دين و سلطنت اداره كرد ، چندانكه نيكان و صلحاى مردم از راه ديندارى آن را اطاعت مىكردند ، و ديگران به علت ترس يا طمع از آن فرمانبردارى مىنمودند ، ازينرو خلافت و سلطنت در حدود شش صد سال در خاندان ايشان برقرار ماند .
سپس دولتهايى از اطراف به قصد ايشان سر برداشتند مانند : دولت آل بويه كه سركرده و قهرمان آن عضد الدوله فناخسرو بود و عظمت آن را همه شنيدهايم .
و دولت سلجوقيان كه طغرلبيك از ميان ايشان برخاست . و دولت خوارزمشاهيان كه شخصى مانند علاء الدين را داشتند كه ارتش و سپاهش مشتمل بر چهارصد هزار رزمجو بود ، و مانند دولت فاطميّين در مصر كه زمانى سپاهى به سردارى يكى از بندگان خود به نام جوهر [ 2 ] بسيج كردند كه هيچ كس سپاهى انبوهتر از آن نديده بود .
چنان كه شاعر ايشان محمد بن هانئ [ 3 ] مغربى در اين باره گفته است :
هامش
[ ( 1 - ) ] سورهء آل عمران ، آيهء 140 .
[ ( 2 - ) ] ابو الحسن جوهر بن عبد اللّه سردار معروف معز لدين اللّه فاطمى كه با صد هزار سوار مصر را فتح كرد ، و چهار سال به استقلال والى مصر بود ، سپس ولايت شام و حلب و حرمين شريفين و اكثر عراق را نيز تسخير كرد و در سال 380 درگذشت ، قاضى نور اللّه ، مجالس المؤمنين ج 2 ص 415 .
[ ( 3 - ) ] محمد بن هانئ : اشعر شعراى اندلس و از مداحان معز لدين اللّه فاطمى و متوفى در سال 362 هجرى بوده است . جرجى زيدان ، آداب اللغه العربيه .