لشكرها به يكديگر نزديك رسيدند . « اصفهبد كبود جامه » و « ترتيه » باسقاق « 1 » سمرقند با يكديگر بر خلاف سلطان هم عهد شدند و نزديك كورخان در خفيه رسولى فرستادند كه : « ما با لشكر ، روز مصاف از سلطان برگرديم به قرار آنك چون غالب شود خوارزم ترتيه را مسلّم باشد و خراسان اصفهبد را . » كورخان نيز به اضعاف آن ايشان را موعود گردانيد . چون صفوف در محاذاة « 2 » آمدند و حملهها متواتر شد ميسرهء ختاى بر ميمنهء سلطان حمله كرد . بر قرار موعود ترتيه و اصفهبد برگشتند و لشكر همچنان از پس پشت قلب برگشتند و ميسرهء سلطان هم بر ميمنهء او غلبه كرد چنانك روى به انهزام نهادند و قلب هر دو درهم افتادند . و هيچكدام از لشكرها غالب از مغلوب بازنمىشناخت و از هر دو جانب غارت و تاراج مىكردند و مىگريختند . و سلطان را عادت بود كه به وقت مصاف به لباس و لبوس « 3 » خصمان متلبّس شدى و بعضى از خواصّ مقرّبان او هم در تشويش لشكرها در ميان لشكر ختاى افتادند . و سلطان ناشناخت روزها در ميان قوم بيگانه بود ناگاه كه فرصت يافت ، عنان برتافت و به آب فناكت رسيد و لشكر از قدوم او حياتى تازه يافتند . و چون آوازهء سلطان به اطراف رفته بود و هركس در خيالى افتاده - بعضى مىگفتند كه سلطان در ميان لشكر بيگانه گرفتارست و بعضى مىگفتند كه بكشتهاند و هيچ خبر حقيقت نداشتند - بدين سبب مبشّران روان شدند و منشورها به هر طرفى فرستاد و سلطان عالم با شهر خوارزم آمد و باز مصلحت حرب و جنگ را آماده مىشد .
ذكر استخلاص فيروزكوه و غزنين
چون سلطان را هراة ميسّر شد فيروزكوه را بر سلطان محمود مقرّر فرمود و بدان تعرّضى نرسانيد و او خطبه و سكّه به نام او كرد . و در اثناى غزوات سلطان برادر او تاج الدّين عليشاه سبب دلماندگى « 4 » كه او را از برادر خود سلطان محمّد در ميان آمده بود نزديك سلطان محمود رفت . مقدم او را بر تمامت بزرگان مقدّم داشت و مورد او را مكرّم و اصناف هدايا و تحف به نزديك او فرستاد . چون يكچندى بر آن گذشت سلطان محمود را از آبراه سراى حرم او نيم روزى در رفتند « 5 » و او را بر تخت يافتند ؛ بكشتند .
هامش
( 1 ) - باسقاق : كسى كه از طرف خان بزرگ براى نظارت بر حكّام و امرا انتصاب مىشده است .
( 2 ) - محاذاة : مقابل .
( 3 ) - لبوس : لباس .
( 4 ) - دلماندگى : كدورت ، دلخورى .
( 5 ) - در رفتند : داخل شدند .