ملك : تقريبا مرادف حاكم ، يا به عبارة اصحّ حكمران ولايتى كه باجگزار پادشاه مستقلّ باشد ولى حكومت وى ارثى و ابا عن جدّ بوده باشد مثل خديو مصر و امير بخارا و باى تونس در عهد ما ، در مقابل « سلطان » كه عبارت بوده است غالبا از پادشاه مستقلّ :
« ملك صدر الدّين را كه تمامت ارّان و آذربيجان را ملك بود بر قرار حاكمى و ملكى مقرّر فرمود » ( ص 560 ) . - « و ملكى هراة و بلخ . . . بر ملك شمس الدّين محمّد كرت ارزانى داشت » . - « و اصفهبد را ملكى از سر حدّ كبود جامه تا بيرون تميشه و استراباد ارزانى داشت و ملكى خراسان و اسفراين . . . بر ملك بهاء الدّين مقرّر فرمود » ( ص 537 « 1 » ) .
ملواح : يعنى آلت كار و دام صيد نفوس و اموال : « و شرف الدّين را طلب كردند و او را ملواح كار ساختند » ( ص 550 ) . - « مارافساى . . . گفت دريغا اگر اين مار را زنده يافتمى هيچ ملواحى دام مخاريق دنيا را به ازين ممكن نشدى و بدان كسب بسيار كردمى » ( مرزباننامه ص 232 ) . و ملواح در اصل به معنى مرغى است كه آن را بر يك پاى بندند و به واسطهء آن مرغان ديگر را به دام كشند و صيد كنند .
مواجب : به معنى معروف حاليّه يعنى مبلغى نقد كه ماهيانه يا ساليانه به كسى دهند :
« تركان خاتون را درگاه و حضرت و اركان دولت و مواجب و اقطاعات جدا بودى » ( ص 521 ) . - « امرا و ديگر لشكرها را مواجب و اقطاعات زيادت از آنچ در عهد پدرش داشتند اطلاق كرد » ( ص 384 ) . - « كورخان را خزانهها بعضى از غارت و بعضى از اطلاق جرايات و مواجب تهى گشته بود » ( ص 442 ) - « و خزانههاى مالامال تا در وجه مواجب و اقطاعات ايشان بردارند » ( ج 1 ص 133 ) - « هر امير استكثار اطلاق مواجب را به نام گويند چندين مرد دارم » ( ج 1 ص 93 - 134 ) .
مواضعه : باجى كه ملوك زيردست به پادشاهان مستقلّ دهند : « كورخان نيز بر قرار
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد نيز به مقدّمهء چهار مقاله ص ى . - ابن الأثير پس از محاربهء سلطان سنجر ( كه چون برادرش سلطان محمّد در حيات بود خود وى هنوز ملك بود نه سلطان ) با برادر بهرام شاه غزنوى و مغلوب ساختن وى و نشانيدن بهرام شاه را به تخت غزنه گويد ( ج 10 سنهء 508 ) : « و كان قد تقرّر بين بهرام شاه و بين سنجران يجلس بهرام على سرير جدّه محمود بن سبكتكين وحده و ان يكون الخطبة بغزنة للخليفة و للسّلطان محمّد و للملك سنجر و بعدهم لبهرام شاه فلمّا دخلوا غزنة كان سنجر راكبا و بهرام شاه بين يديه راجلا حتّى جاء السّرير فصعد بهرام شاه و جلس عليه و رجع سنجر و كان يخطب له بالملك و لبهرام شاه بالسّلطان على عادة آبائه فكان هذا من اعجب ما يسمع » .
و از سيرهء جلال الدّين منكبرنى للنّسوى برمىآيد كه ملك در دولت خوارزمشاهيّه درجهاى بوده است بالاتر از « امير » و پائينتر از خان : « و كان اذا الحّ بعضهم فى السّؤال و لجّ فى الطّلب يرضيه بزيادة فى لقبه فان كان اميرا يلقّبه ملكا و ان كان ملكا يلقّبه خانا » ( طبع هوداس ص 100 ) ، رجوع كنيد نيز به ص 47 از نسوى .