نسخ ديگر جهانگشاى است ولى براى فهم عبارت لازم و لا بدّ منها است .
خصايص رسم الخطّى اين نسخه - نسخهء ب مانند نسخهء آ غالب خصايص نسخ قديمه در آن مجتمع است ، در خصوصيّتهاى 1 ، 2 ، 4 ، 6 ، 7 ، 8 ، 9 ، 10 ( غالبا ) ، 12 ، 13 ، از خصايص آ بعينه مانند نسخهء آ است ، و در طريقهء 5 و 11 به رسم الخطّ جديد است ، و در طريقهء 3 مطلقا به طرز نسخ قديمه است يعنى « كه » موصوله و استفهاميّه را بدون استثنا « كى » با ياء مىنويسد . و از خصايص جزئيّهء اين نسخه آنكه به جاى كلمات : خورشيد ، نينداخت ، نينديشم ، غالبا خرشيد ، نانداخت ، نانديشم نوشته است الّا نادرا ، و گاه « 1 » كلمهء فارسى تلخ را « طلخ » با طاء مؤلّفه نوشته است « 2 » .
نسخهء ج
( SUPPLEMENT PERSAN 1556 )
نسخهايست كامل « 3 » و نسبة مصحّح و مضبوط به قطع وزيرى به خطّ نسخ بد ولى خوانا و اصل تمام نسخه ( يعنى جهانگشاى با ملحقات كه شرح آن خواهد آمد ) مشتمل است بر 264 ورق كه 528 صفحه باشد هر صفحهاى 25 سطر . و اصل خود نسخهء جهانگشاى به ورق
a
218 ختم مىشود و از اينجا تا آخر كتاب عبارت است از سه رسالهء ديگر غير از اصل جهانگشاى و رسالهء اوّل به خطّ همان كاتب اصل جهانگشاست و دو رسالهء اخير به خطّ كاتب جديد ديگرى . اين نسخه نيز مانند نسخهء ب تاريخ كتابت ندارد ولى از قرائن املا و رسم الخطّ معلوم است كه نسخهاى قديمى است و به استثناى ورق اوّل و اوراق
a
220 -
b
264 در آخر كتاب كه به خطّ جديد است باقى نسخه در اواخر قرن هفتم يا اوايل قرن هشتم استنساخ شده است .
اين نسخهء جهانگشاى در ملك يا در تصرّف امام شهاب الدّين احمد ابن محمّد بن عبد اللّه بن ابراهيم الدّمشقى المعروف بابن عربشاه المتوفّى سنة 854 مؤلّف كتاب
هامش
( 1 ) - از جمله در صفحهa120 .
( 2 ) - در كتاب المعجم فى معايير اشعار العجم لمحمّد بن قيس الرّازى نسخهء قديمى ( بدون تاريخ ) موزهء بريطانيّه نيز دو سه مورد ( ص 56 ، 129 ، 217 ، 353 ، از طبع برون و راقم سطور ) كلمهء تلخ را « طلخ » با طاء مؤلّفه نوشته است و ظاهرا اين طرز املا از اثر غلبهء نفوذ عرب بوده است مانند كلمات صد و شصت و طپانچه و غلطيدن و نحو ذلك .
( 3 ) - ما بين صفحه 2 - 3 يك ورق افتاده است و در بسيارى از موارد ناسخ خلط نموده و بعضى فصول را تغيير مكان داده و به جاى يكديگر نوشته است .