ب - جهانگشاى
مشتمل بر چهار مبحث :
1 - اشتهار جهانگشاى از همان زمان تأليف
2 - وضع و ترتيب جهانگشاى
3 - تاريخ تأليف جهانگشاى
4 - نسخ جهانگشاى كه متن حاضر از روى آنها به طبع رسيده است .
1 - اشتهار جهانگشاى از همان زمان تأليف
به واسطهء اهمّيّت موضوع جهانگشاى ؛ يعنى تاريخ مغول و خوارزمشاهيّه و اسماعيليّه و فقدان تأليفى ديگر در اين مواضيع در آن عصر با ملاحظهء مزايائى كه مصنّف را در تأليف اين كتاب فراهم بوده است - چه وى خود از اعاظم رجال دولت مغول بوده و سالهاى دراز در طول و عرض ممالك مغول سفر نموده و غالب وقايع را خود به رأى العين مشاهده كرده يا بلاواسطه از ثقات قوم شنيده و آباء و اقارب وى همه از ملازمان دولت خوارزمشاهيّه و مغول بودهاند و كتابخانهء شايع الصّيت الموت كه تاريخ اسماعيليّهء اين كتاب مستخرج از آن است به فرمان هولاكو بتمامها به تصرّف مصنّف درآمده بود چنان كه شرح همهء اينها سابقا گذشت - بدين ملاحظات كتاب جهانگشاى از همان زمان تأليف شهرت عظيم يافته و قبول عامّه به هم رسانيده و طرف وثوق خواصّ گرديده است . اينست كه غالب مورّخين از معاصرين مؤلّف يا متأخّرين از او همه به اسم و رسم از اين كتاب نقل كردهاند و آن را يكى از مآخذ معتبرهء خود محسوب داشتهاند .
از جمله عبد اللّه بن فضل اللّه الشّيرازى صاحب تاريخ وصّاف كه در سنوات 699 - 728 تأليف شده است تمام مجلّدات ثلاثهء جهانگشاى را من اوّله الى آخره تلخيص نموده و آن را به آخر جلد چهارم از كتاب خود ملحق ساخته است و خود تاريخ وصّاف