بعضى از علما و شعرا كه از مخصوصين اين خانواده بودهاند
اين خانواده در دولت مغول مانند آل برمك در عصر خلفا همه اهل فضل و ادب و ارباب جود و كرم و هنرپرور و علم دوست بودند و مجالس ايشان ميعادگاه علما و فضلا و شعرا و آستانهء ايشان محطّ رحال و مهبط آمال بود و بالأخره همه نيز مانند آل برمك يكبارگى مقتول و منكوب گشتند و خانمان ايشان از بيخ برافكنده شد و آثار ايشان به كلّى محو گرديد . ذهبى در تاريخ الإسلام گويد هركس كتابى به نام ايشان تأليف مىكرد او را نقدا هزار دينار زر سرخ جايزه مىدادند . و گويد نوبتى اباقا خان به بغداد آمد . اين دو برادر براى تشريفات پذيرائى وى جشنهاى عظيم گرفتند و جايزههائى كه در آن موقع به مردم بخشيدند شمرده شد ؛ بيشتر از هزار جايزه بود . لاجرم علما و فضلا از هر جنس و مشرب و از هر طريقه و مذهب پيرامون ايشان گرد آمدند و به نام ايشان تأليفات مفيد پرداختند و شعراى نامدار مدايح ايشان را در دفتر ايّام مخلّد ساختند و ما به اشاره به نام چند تن از مشاهير ايشان اكتفا مىكنيم :
از جمله امام علّامه استاد البشر خواجه نصير الدّين محمد بن محمّد بن الحسن الطّوسى المتوفّى سنة 672 است كه رسالهء معروف « اوصاف الأشراف » را به فارسى در سير اوليا و روش سالكين به نام شمس الدّين محمّد جوينى ساخته و كتاب « ترجمهء ثمرهء بطلميوس « 1 » » را به فارسى در نجوم به نام پسرش خواجه بهاء الدّين محمّد حاكم اصفهان و عراق عجم موشّح نموده است چنان كه در ديباچهء هر دو كتاب صريحا مسطور است .
و ديگر استاد فاضل صفىّ الدّين عبد المؤمن بن يوسف بن فاخر الأرموىّ كه در حسن خطّ و موسيقى از نوابع عصر و از اشهر مشاهير دهر بود . در حسن خطّ وى در عداد خطّاطين بزرگ مانند ابن مقله و ياقوت و غيرهما معدود است و در موسيقى خود ضرب المثل و استاد اساتيد عصر و صاحب تصانيف مشهوره است . ابن تغرى بردى گويد بعد از اسحاق بن ابراهيم موصلى نديم هارون الرّشيد هيچكس در اين صنعت به پايهء وى نرسيده است . صفىّ الدّين مذكور كاتب كتابخانهء المستعصم باللّه و مغنّى و نديم او بود و سالى پنج هزار دينار مرسوم وى از ديوان مقرّر بود و بعد از فتح بغداد به خدمت هولاكو رفت و در حضور وى بربط نواخت . هولاكو مرسوم او را مضاعف نمود و ده هزار
هامش
( 1 ) - تأليف اين كتاب در نهم جمادى الأولى سنهء سبعين و ستّمائة تمام شده است و يك نسخهء از اين كتاب كه در ربيع الأوّل سنهء 671 يعنى يك سال بعد از تأليف آن نوشته شده است در كتابخانهء ملّى پاريس موجود است( Arabe 4731 , ff . 1 - 61 b )