امّا كيفيّت وفات مصنّف چنان بود كه پس از جلوس تكودار بن هولاكو معروف به سلطان احمد ما بين وى و برادرزادهاش ارغون بن اباقا بن هولاكو اختلافى سخت پديد آمد و ارغون را داعيهء سلطنت در دماغ پيدا شد و چون شمس الدّين جوينى و برادرش علاء الدّين از اخصّ خواصّ سلطان احمد و مدبّر مملكت وى بودند ارغون را دل با ايشان به غايت بد بود . و نيز چون اكثر طوايف وفات اباقا را به صاحب شمس الدّين نسبت مىدادند و مىگفتند كه وى اباقا را مسموم نموده است « 1 » اين نيز مزيد بر علّت شده بود .
فىالجمله در شهور سنهء 681 كه ارغون به عزم قشلاق از خراسان « 2 » به جانب بغداد متوجّه گشت چون به بغداد رسيد گفت بقايائى كه بر علاء الدّين است و در زمان پدرم بوده طلب مىدارم . متعلّقان علاء الدّين را بگرفت و مؤاخذه و مطالبه مىنمود و نجم الدّين اصفر « 3 » را كه نايب و پيشكار علاء الدّين بود در بغداد و به تازگى وفات كرده بود فرمان داد تا از خاك بيرون آوردند و در راه بينداختند . چون آن خبر به علاء الدّين رسيد به غايت متغيّر و متألّم شد و صداعى بر وى طارى گشت و بدان علّت وفات يافت « 4 » در چهارم ذىالحجّه سنهء احدى و ثمانين و ستّمائة « 5 » در مغان « 6 » . و نعش او را به تبريز آورده
هامش
( 1 ) - وصّاف ص 119 ، و نهاية الأرب للنّويرى ج 25 صفحه 37 از نسخهء كتابخانهء مذكوره( Arabe 1577 ).
( 2 ) - جامع التّواريخ نسخهء ايضا( Suppl . pers . 209 )صفحهb316 س 18 .
( 3 ) - جامع التّواريخ نسخهء مذكوره صفحهa317 : اصغر ، - متن مطابق نسخهء ديگر از همان كتاب است يعنىSuppl . pers . 1113 , f , 199 b.
( 4 ) - ذهبى در تاريخ الإسلام نقلا عن ابن الغوطى گويد كه علاء الدّين از اسب افتاد و بدان صدمه هلاك شد ( نسخه موزهء بريطانيّه( Or . 1540 f , 6 b.
( 5 ) - جامع التّواريخ ، نسخهء كتابخانهء ملّى پاريسSuppl . pers . 209صفحهa317 . اين اصحّ اقوال است در تاريخ وفات علاء الدّين و مطابق است در روز و ماه و سال با وصّاف طبع بمبئى ص 119 ، و تاريخ الإسلام للذّهبى نقلا عن ابن الغوطى مؤرّخ مخصوص علاء الدّين دو نسخهء موزهء بريطانيّهOr . 53 , Or . 1540 , f . 7 a , f . 21 bو در ماه و سال با تاريخ گزيده طبع ادوارد برون ص 586 ، و در سال فقط با المنهل الصّافى لابن تغرى بردى ج 4 از نسخهء كتابخانهء ملّى پاريسArabe 2071صفحهa108 . ولى نويرى در نهاية الأرب ج 25 صفحهb37 از نسخهء ايضاArabe 1577و مقريزى در كتاب السّلوك صفحه214 bاز نسخهء ايضاArabe 1726و ابن شاكر كتبى در ذيل ابن خلّكان طبع بولاق ج 2 ص 45 و ابو الفدا در تاريخ خود در حوادث سنهء ثمانين و ستّمائة وفات علاء الدّين را در سنهء 680 نوشتهاند . و فضل اللّه بن ابى الفخر صقاعى در ذيل ديگر ابن خلّكان صفحهa43 از نسخهء ايضاArabe 2061و حاجى خليفه در تحت « جهانگشا » وفات او را در سنهء 683 نوشتهاند . و صواب همان قول متن است كه مطابق اقوال مؤرّخين معاصر مصنّف است .
( 6 ) - ابن العبرى در تاريخ سريانى( Chronicon syriacum )به قتل كاترمر از او در « كنوز مشرقيّه » ص 231 ، - و به قول وصّاف ص 119 در ارّان وفات يافت و ظاهرا اختلاف لفظى است .