شب از نيمه گذشت و منتظران غزا تعجيل مىنمودند و اصحاب عزا يعنى خويشان او بيشتر از ايشان مبالغت مىكردند دو سه مغول را در خرگاه فرستادند و گفتند : « حكم و فرمان چنان است كه امشب اين شخص را محافظت كنيم تا فردا باز سخن او بپرسند . » و چون با آن مغولان به هيچوقت معرفتى اتّفاق نيفتاده بود آن حديث را همه حاضران باور داشتند . و آنگاه در توبيخ و خصومت بگشادند و انصاف آنكه در دل نيز سخن مؤثّر آمد و بر تأخّر آن ندامت روى نمود و دل نشانهء تير ملامت آمد . چون او را بيرون بردند ناگاه نعرهء مغولان و تكبير مسلمانان برآمد . هركس كه ايستاده بود از سوار و پياده بر طعن و ضرب مبادرت مىنمود چنان كه از مسابقت به قتل او چند كس را جراحت رسيد و بر منوال عيد كه بر سر جزور خصومت باشد بر سر او منازعت بسيار نمودند . و طوايف مختلف كه در آن شب جمع آمده بودند تا صباح با نعره و صياح بودند و اعضا و اعصاب او را بر آتش سوزان مىنهادند و بريان كرده مىخوردند « 1 » . پس از آن او را عضو عضو كرده به هر قطرى از اقطار عضوى از اعضاى او را فرستادند . سر او را به بغداد [ و دست او را به عراق و پاى او را به فارس « 2 » ] و شخصى زبان او را به صد دينار از سردار بخريد و به تبريز برد و يكى از اهل عصر اين دوبيتى بگفت :
روزى دو سه سر دفتر تزوير شدى * جويندهء مال و ملك و توفير شدى
اعضاى تو هر يكى گرفت اقليمى * فىالجمله به يك هفته جهانگير شدى « 3 »
و چون وى در مقام الاطاق « 4 » هلاك گشت اعوان او را از نصارى و غيرهم روزها بود تا به بغداد روان كرده بودند . چون از دروازهء بغداد در رفتهاند انصار و مهاجران بغداد رجم ايشان كردند و به زخم كارد و شمشير تمامت را به قتل رسانيدند و در بازار هيمه جمع كردند و آتشى افروختند و اعضاى ايشان بسوختند « 5 » . »
اين بود خلاصهء رسالهء مذكوره و آخرين واقعهاى كه در اين رساله اشاره بدان شده است قتل مجد الملك است كه به تصريح جامع التّواريخ « 6 » در روز چهارشنبه هشتم جمادى الأولى سنهء احدى و ثمانين و ستّمائة واقع شد و چون وفات علاء الدّين در چهارم ذىالحجّهء همان سال بوده است پس معلوم مىشود اين رساله را علاء الدّين قريب شش ماه قبل از وفات خود تأليف نموده است .
هامش
( 1 ) - ايضا ، صفحهa39 .
( 2 ) - وصّاف طبع بمبئى ص 109 .
( 3 ) - رسالهء مذكوره ، صفحهb39 .
( 4 ) - رجوع كنيد به ص 46 .
( 5 ) - رسالهء مذكوره ، صفحهa40 .
( 6 ) - نسخهء كتابخانهء ملّى پاريسSuppl . pers . 209صفحهb316 .