همايون او آراسته شد بر منوال تفقّد سليمان هدهد را بىعرض حالى و تذكيرى يا استعمال تدبيرى به حال اين بنده كه بستهء قيود عناء ليالى و خستهء تير چرخ لاابالى است التفات نمود و ايلچيان را به استحضار او روان فرمود . ايلچيان به سرعت تمام از حدّ مراغه به همدان رسيدند و قيود روحانى و جسمانى برداشتند « 1 » . و روز شنبه پنجم صفر سنهء احدى و ثمانين و ستّمائة در صحبت ايشان متوجّه حضرت شديم و پنجم روز را به ارمينيّه به اردوى اشرف پيوستيم . و در خدمت اردوى همايون متوجّه الطاق « 2 » گرديديم و در آنجا قوريلتاى بزرگ منعقد گرديد « 3 » و ملوك اقطار و شاهزادگان و امرأ از جميع نواحى در آن مقام مجتمع شدند و مدّت نه شبانه روز به سور و سرور اشتغال داشتند « 4 » . پس از فراغت از جشنها به تدبير امور عظام شروع فرمود و پادشاهزادگان را به اطراف ممالك نامزد نمود و ولاة و عمّال به هر قطرى از اقطار تعيين كرد « 5 » . و چون برادرم - اطال اللّه بقاءه - به مزيّت عواطف خسروانى از اقران ممتاز بود بلادى را كه در تصرّف او بود چون خراسان و مازندران و عراق و ارّان و آذربايجان مفرد بر او مقرّر داشت و روم را به مشاركت سلاطين [ سلجوقى ] . و ديار بكر و موصل و اربل را به فرزند [ وى ] هارون داد . و كار بغداد بعد از نظام به حسب تواتر اخبار بىرونق مانده بود و خرابى به اعمال راه يافته .
ايلخان بىآنكه از جانب ما هر دو برادر التماسى رود يا از اركان دولت كسى تذكّرى كند به كرّات از ابتداى وقت تا در روزهاى جشن و جلوس مبارك بر زبان مىراند كه : « معاملهء آن طرف مهمل است ؛ فلان بنده را « 6 » زودتر باز بايد گردانيد تا استدراك احوال كند . » درين حال نيز نواخت بسيار مبذول داشت و آن مصالح را تفويض و به توجّه او « 7 » به تعجيل اشارت راند و به انواع خلعتها از چتر و سلاح خاصّ و غير آن مشرّف گردانيد « 8 » .
در اثناء اين حالات حديث اتلاف مالى كه [ مجد الملك و اعوان وى از علاء الدّين ]
هامش
( 1 ) - رسالهء مذكوره ، صفحهa31 .
( 2 ) - درست معلوم نشد كه الاطاق ( الطاق ، الاتاق ، الاتاغ ، الداق ، إله داغ ، برحسب اختلاف تعبير مؤرّخين ) كه ييلاق پادشاهان مغول ايران بوده على التّحقيق در چه نقطهاى واقع بوده است . همينقدر از قرائن معلوم است كه الاتاق شهرى يا مرغزارى بوده است در شمال آذربايجان و جنوب قفقاز و شرق ارمنستان حاليّه ، و اگر كسى در جامع التّواريخ تتبّعى دقيق نمايد شايد بتواند موقع محقّق اين مقام را تعيين كند .
( 3 ) - رسالهء مذكوره ، صفحهb31 .
( 4 ) - ايضا ، صفحهb32 .
( 5 ) - ايضا ، صفحهb34 .
( 6 ) - يعنى عطا ملك مصنّف كتاب را .
( 7 ) - همينطور است در رسالهء مذكوره صفحهa35 به لفظ غايب و مقصود خود مصنّف است .
( 8 ) - ايضا ، صفحهa35 .