باشد حلقهء دعا به دست ادعونى گرفته بودند و گوش بر انجاز وعده استجب لكم . ناگاه ضربهء فتحت ابوابها غلغله در عالم افكند و مبشّران رسل در رسيدند « 1 » و مژدهء جلوس سلطان سلاطين عالم خان بن خان بنى آدم سلطان احمد « 2 » و فرمان خلاصى اين بنده بياوردند . و صورت حال آن بود كه چون خاطر همايون از راه آنكه پيشتر به سمع مبارك صورت واقعه رسيده بود و آن را پسنديده نداشته پس از آنكه تخت مملكت به مكان
هامش
( 1 ) - ايضا ، صفحهa30 .
( 2 ) - وى پسر هفتم هولاكو و برادر اباقاست و از 26 محرّم سنهء 681 الى 26 جمادى الأولى سنهء 683 سلطنت نمود . نام اصلى اين پادشاه تكودار است و معروف است به سلطان احمد . امّا ضبط تكودار : اين كلمه را در بسيارى از كتب تواريخ به خصوص تواريخ فارسى نكودار با نون نوشتهاند ولى ظاهرا صواب تكودار با تاء مثنّاة فوقانيّه باشد و قرينهء بر صحّت اين ضبط آن است كه هيتون( Hayton )نامى از شاهزادگان ارمنستان كه معاصر اباقا و پادشاهان بعد از او بوده و در ملازمت غازان خان مىزيسته و در لشكر او خدمت كرده و در غالب جنگهاى او حاضر بوده است در حدود سنهء 705 هجرى كتابى در جغرافى و تاريخ ممالك مشرق عموما و مملكت مغول خصوصا تأليف نموده است موسوم به « گل تواريخ زمين مشرق »( des histoires de la Terre d'Orient La Fleur )، و اصل اين كتاب را مؤلّف به زبان فرانسه املا كرده است سپس اين امالى او به زبان لاتين ترجمه شده است . و متن فرانسوى و ترجمهء لاتينى اين كتاب مكرّر در اروپا به طبع رسيده است . بارى مقصود اين است كه نام اين پادشاه در اين كتاب مكرّر تنگودارTangodarمسطور است با نسخهبدلهاىTangadarوTangocdarوTancgodarوTagodarوTagotarوTangodorوCangodar( رجوع كنيد به كتاب مذكور طبع پاريس به اهتمام آكادمى ادبيّات ، ص 185 ، 312 :Academie . des Inscriptions , Historiens Armeniens , Tome II , pp . 185 , 312 , Paris , 1906 .و چون در خطوط فرانسه و لاتين مانند خطوط عربى و فارسى حرف تاء به حرف نون تصحيف نمىشود و چون مؤلّف مزبور خود معاصر اين پادشاه بوده و نام او را از افواه رجال تلقّى نموده و از روى صحايف و كتب نقل نكرده تا احتمال سهو و تصحيف در آن رود پس قريب به يقين مىشود كه حرف اوّل نام اين پادشاه تاء مثنّاة فوقانيّه است نه نون . و قرينهء ديگر آنكه در جلد 25 از نهاية الأرب للنّويرى المتوفّى سنة 732 كه خود معاصر اين پادشاه بوده است نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس( Arabe 1577 )صفحهb37 -a39 كه نسخهاى قديم و معاصر يا قريب العصر با مصنّف است در ضمن سوق تاريخ وى هفت مرتبه در كمال وضوح و روشنى نام او را توكدار با تاء مثنّاة فوقانيّه نوشته است . و همچنين در جلد 23 از كتاب مسالك الأبصار فى اخبار ملوك الأمصار لشهاب الدّين احمد بن يحيى بن فضل اللّه الدّمشقىّ المتوفّى سنة 749 نسخهء كتابخانهء مزبوره( Arabe 2328 )صفحهb121 كه آن نيز نسخهاى قديم و ظاهرا معاصر مصنّف است نام او را در كمال وضوح تكدار با تاء مثنّاة فوقانيّه نوشته است . امّا سبب تسميهء او به احمد در آن نيز قول مؤرّخين مختلف است . در تاريخ وصّاف ( طبع بمبئى ص 105 ) گويد : « قرار نهادند كه از برادران نكودار ( صح - تكودار ) خان گردد و سبب آنكه قلادهء اسلام را متقلّد بود او را سلطان احمد گفتند . » و قريب به همين مضمون است جامع التّواريخ و مسالك الأبصار . و ابن تغرى بردى در المنهل الصّافى نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس ج 1( Arabe 2068 )صفحهa144 گويد « كان اسمه اوّلا نوكدار ( صح - توكدار ) و سبب تسميته احمد هو انّ الفقراء الأحمديّة دخلوا به النّار بين يدى هولاكو فوهبه لهم و سمّاه احمد » .