بوده است ؛ قريب شش سال در عهد هولاكو از سنهء 657 - 663 و قريب هفده سال در تمام مدّت سلطنت اباقا از سنهء 663 - 680 و قريب يك سال از اوايل سلطنت تكودار معروف به سلطان احمد از سنهء 680 - 681 . و در ظرف اين مدّت چندين بار دشمنان وى در صدد سعايت و برانداختن او برآمدند ولى به واسطهء علوّ مرتبتى كه اين خانواده در دولت مغول دارا بودند مساعى سعاة غالبا بىثمر ماند . از جمله قرابوقا نامى كه از جانب مغول شحنهء بغداد بود با نايب خود اسحاق ارمنى يكى از اعراب بدوى را فريفته به وى آموختند تا در همه جا بگويد كه علاء الدّين عطا ملك او را از باديه طلب كرده تا دليل راه وى باشد به شام و قصد آن دارد تا با اموال و اولاد و علايق خود به ممالك شام مهاجرت نمايد . و معلوم است كه در آن عهد عداوت و همچشمى بين پادشاهان مغول و سلاطين مصر و شام معروف به مماليك تا چه درجه اسباب سوء ظن طرفين بوده و بالاترين تهمتى در ايران عبارت بود از اتّهام به مكاتبهء سلاطين مصر و شام و در مصر اتّهام به مكاتبهء با مغول . بارى چون از اعرابى مطمئنّ شدند خانهء عطا ملك را محاصره كرده وى را گرفته با اعرابى به اردوى اباقا خان بردند . اعرابى در زير شكنجه و چوب اقرار كرد كه سخنان وى تهمت صرف و محرّك وى در اين عمل اسحاق ارمنى بوده است . فرمان شد تا اسحاق ارمنى و اعرابى هر دو را به قتل رسانيدند « 1 » .
ديگر شريف نقيب النّقباء تاج الدّين علىّ بن محمّد بن رمضان الحسنىّ العلوىّ المعروف بابن الطّقطقى ( پدر صفىّ الدّين محمّد بن الطّقطقى مؤلّف كتاب الفخرى « 2 » ) كه از مشاهير متموّلين عراق بود و قسمتى از املاك خالصهء ديوانى را اجاره نموده و وى را از آن ثروتى عظيم حاصل شده بود و به تدريج كارش بالا گرفت و به جائى رسيد كه مكتوبى به اباقا خان در خصوص عزل عطا ملك از حكومت بغداد نوشت .
شمس الدّين جوينى وزير مملكت مكتوب ابن الطّقطقى را براى برادر خود عطا ملك به بغداد فرستاد و مكتوبى نيز خود به وى نوشت و اين دو بيت را در آن درج كرد « 3 » :
هامش
( 1 ) - تاريخ مختصر الدّول لأبى الفرج بن العبرى طبع بيروت ( ص 497 - 498 ) ، و اين تاريخ به زبان عربى است و مختصرى است از تاريخ سريانى سابق الذّكر كه خود ابو الفرج بنفسه تلخيص نموده است .
( 2 ) - رجوع كنيد به سابق ص 17 .
( 3 ) - در اصل نسخهء عمدة الطّالب آتى الذّكر كه اين فقرات راجع به ابن الطّقطقى منقول از آنست گويا در اين موضع سقطى در عبارت هست اينست كه به طور يقين معلوم نيست كه اين دو بيت را ابن الطّقطقى به اباقا نوشت يا شمس الدّين برادر عطا ملك به عطا ملك و ظاهر شقّ اخير است .