مصنّف نيز در مصاحبت وى بوده است . ارغون در اين سفر مدّتى دراز در اردو بماند تا حقّيّت وى و بطلان دعاوى دشمنان در يارغو « 1 » ثابت گشت . پس از آن به ايران مراجعت نمود « 2 » . و اين سفر در فترت بين فوت كيوك خان و جلوس منكو قاآن ( حدود سنهء 645 - 649 ) بوده و چنان كه معلوم است حكومت ممالك مغول در اين فترت با اغولغايمش خاتون زوجهء كيوك خان بوده است . و مصنّف در اين سفر در مراجعت از اردوى اوغولغايمش خاتون به خدمت ييسو بن جغتاى بن چنگيز خان پادشاه الوس جغتاى رسيده است در شهور سنهء 649 « 3 » .
در سفر چهارمى كه ارغون در سنهء 649 « 4 » بلافاصله بعد از سفر سابق براى حضور در قوريلتاى « 5 » جلوس منكو قاآن « 6 » به اردو نمود باز مصنّف در ملازمت وى بوده است . و در اين سفر وقتى ارغون به حضور منكو قاآن رسيد كه قوريلتاى تمام شده و جمعيّت به كلّى متفرّق گشته بود . ورود ارغون و همراهان وى به قراقورم در بيستم صفر سنهء 650 بود « 7 » و خروج ايشان از قراقورم در رجب سنهء 651 « 8 » .
از اين قرار مصنّف در اين سفر قريب يك سال و پنج ماه در اردوى منكو قاآن در قراقورم توقّف نموده است و چنان كه خود در ديباچه گويد در همين مدّت توقّف وى در
هامش
( 1 ) - يارغو و يرغو به مغولى به معنى عدليّه و قانون و مدافعهء مدّعى و مدّعى عليه است و يارغوچى يعنى قاضى و مدافع و حاكم قانون ، ( قاموس پاوه دوكورتى )
( 2 ) - صفحه 557 .
( 3 ) - « در شهور سنهء تسع و اربعين و ستّمائة به وقت آنك از اردوى اوغولغايمش مراجعت افتاده بود در خدمت امير ارغون نزديك ييسو رفت » .
( 4 ) - صفحه 558 .
( 5 ) - قوريلتاى به اصطلاح مغول عبارت بوده است از اجتماع عظيم حافلى از عموم شاهزادگان و اركان مملكت كه در موقع تعيين خانيّت يكى از اعضاى خانوادهء سلطنتى منعقد مىنمودهاند .
( 6 ) - جلوس منكو قاآن در 9 ربيع الآخر سنهء 649 بوده است .
( 7 ) - رجوع كنيد به صفحه 681 ، به قول رشيد الدّين در جامع التّواريخ ( طبع بلوشه ص 340 ) در غرّهء محرّم سنهء 650 بود ، ولى جهانگشاى در موضعى ديگر ورود ارغون را به حضرت يعنى به پايتخت كه قراقورم باشد در منتصف صفر سنهء 649 مىنويسد . و اين قطعا سهو است يا از ناسخ يا از خود مصنّف چه به تصريح مصنّف ( صفحه 558 ) حركت ارغون از خراسان به طرف مغولستان در جمادى الآخرة سنهء 649 بود .
پس بالبداهة محال است كه ورودش به قراقورم در صفر از همان سال باشد .
( 8 ) - رجوع كنيد به صفحه 561 و به جامع التّواريخ طبع بلوشه ص 341 ، و اين تاريخ خروج خود مصنّف است از قراقورم نه ارغون چه مصنّف بعد از مراجعت ارغون چند روزى در قراقورم توقّف نمود تا فرمان صاحب ديوانى براى پدر خود صادر گردانيد ( صفحه 561 ) . كاترمر در ترجمهء حال عطا ملك در « كنوز مشرقيّه » ص 223 ملتفت اين موضع از جهانگشاى و جامع التّواريخ نشده مىگويد معلوم نيست عطا ملك در چه تاريخ از قراقورم بيرون آمد .