اردوى كيوك خان مىرفت بهاء الدّين را در ممالك آذربايجان و گرجستان و روم و آن اطراف به نيابت خود بگذاشت « 1 » ، و در سفر دوّم خود در حدود سنهء 644 يا 645 « 2 » بهاء الدين را نيز در مصاحبت خود به اردو برد . و در سفر سوّم خود به اردو در سنهء 647 « 3 » بهاء الدّين را به مشاركت يك نفر ديگر امير حسين نام در ممالك متصرّفى خود قائممقام خود گذارد « 4 » . و در سنهء 651 « 5 » كه امير ارغون از سفر چهارم خود به اردو مراجعت نمود پس از ورود به خراسان بهاء الدّين را با مغولى ديگر نايمتاى « 6 » نام به حكومت عراق و يزد تعيين نمود « 7 » . سنّ بهاء الدّين در آن وقت به شصت رسيده بود و عزم كرده تا بقيّة العمر از ملابست اعمال ديوانى كناره جويد « 8 » امّا به سبب آنكه امرا به انزواى او رضا نمىدادند بىاختيار عازم عراق گشت و چون به اصفهان رسيد وفات نمود در سنهء 651 « 9 » .
بهاء الدّين محمّد مذكور از فضلاى عصر خود بشمار مىآمده و او را به فارسى و عربى اشعار خوب است . بعضى از اين اشعار در تضاعيف جهانگشاى و تاريخ وصّاف مذكور است و برخى ديگر در كتاب شرف ايوان البيان فى شرف بيت صاحب الدّيوان للقاضى نظام الدّين الاصفهانى مسطور و شرح اين كتاب خواهد آمد ان شاء اللّه .
* * * علاء الدّين عطا ملك جوينى مصنّف كتاب در سنهء ششصد و بيست و سه هجرى متولّد گرديد « 10 » و چنان كه خود در ديباچه گويد هم از اوايل جوانى قبل از آنكه سنّ او به بيست رسد به كار تحرير و ديوان اشتغال نمود و در سلك خواصّ دبيران امير ارغون منخرط گرديد . امير ارغون مذكور قريب پانزده سال از حدود سنهء 641 « 11 » الى حدود سنهء 654 كه هولاكو به ايران آمد « 12 » از جانب پادشاهان مغول حاكم عامّ جميع ولايات واقعه در غربى جيحون يعنى ممالك خراسان و مازندران و قسمتى از هندوستان و عراق و
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به صفحه 553 .
( 2 ) - مستنبط ، چه ارغون وقتى كه در اين سفر به طراز رسيد خبر مرگ كيوك خان را شنيد ( صفحه 362 ) ، و سابق گفتيم كه وفات كيوك خان در سنهء 644 يا اوايل سنهء 645 بوده است .
( 3 ) - مصرّح در ص 556 .
( 4 ) - صفحه 557 .
( 5 ) - صفحه 561 .
( 6 ) - آب : نايمتاى ، ه : تايمتاى ، ج : نامياى ، د : نانمنا ، - متن تصحيح قياسى است .
( 7 ) - صفحه 561 .
( 8 ) - ايضا .
( 9 ) - صفحه 563 .
( 10 ) - تاريخ الاسلام للإمام الذّهبى نسخهء موزهء بريطانيّه( Or . 1540 , f . 6 b ).
( 11 ) - صفحه 552 .
( 12 ) - « امير ارغونآقا بر قاعده متقلّد امور مملكت بود تا زمان رسيدن هولاكو خان » ( جامع التّواريخ طبع بلوشه ص 342 ) .