مخصوص گردانيد و او را پايزه « 1 » و يرليغ به آلتمغا « 2 » داد و صاحب ديوانى ممالك به دو ارزانى داشت .
در حدود سنهء 637 « 3 » كه گرگوز حاكم جديد خراسان و مازندران و ساير بلاد غربى براى دفاع از خود به اردوى اوكتاىقاآن مىرفت در مدّت غيبت خود بهاء الدّين مذكور را به حكومت بلادى كه در تصرّف خود داشت نامزد گردانيد « 4 » .
در حدود سنهء 643 « 5 » كه امير ارغون حاكم جديد بلاد غربى « 6 » بعد از گرگوز از ايران به
هامش
( 1 ) - پايزه لوحهاى بوده است از زر يا نقره و بعضى از اوقات هم از چوب برحسب اختلاف رتبهء اشخاص به عرض كف دست و طول نصف ذراع تقريبا . و نام خدا و نام پادشاه با نشان و علامت مخصوص روى آن محكوك بوده است . و پادشاهان مغول آن را به كسانى كه مرحمت خصوصى در حقّ ايشان اظهار مىنمودهاند و مخصوصا به رؤساى قشون از امراء صده و هزاره و امراء تومان عطا مىكردهاند . و پايزهء سر شير پايزهاى بوده است كه صورت سر شيرى بر روى آن منقور بوده و آن يكى از بالاترين درجات پايزه بوده است . رجوع كنيد به حاشيهء نفيس كاترمر بر جامع التّواريخ ص 177 - 179 ، و جامع التّواريخ طبع بلوشه ص 246 ح .
( 2 ) - يرليغ يعنى حكم و فرمان پادشاهى . آل تمغا به مغولى يعنى مهر سرخ ( آل يعنى سرخ و تمغا يعنى مهر ) و آن عبارت بوده است از مهر مربّعى كه بر روى يرليغها و فرامين و احكام و مراسلات رسمى با مركّب سرخ مىزدهاند . و در دو نامهء مغولى كه ارغون و اولجايتو به پادشاه فرانسه فيليپ لوبل( Philippe le Bel )نوشتهاند و عين آنها در خزانهء اسناد رسمى( Archives Nationales )در پاريس محفوظ است و اين ضعيف آنها را ديده است بر روى هركدام از آنها سه چهار مرتبه مهر سرخ زده شده است و اين مهر در هر دو نامه به شكل مربّع تامّ التّربيع است در نامهء ارغون به طول و عرض 15 سانتىمتر و در نامه اولجايتو به طول و عرض 13 سانتىمتر . و اصل اين دو نامه به شكل طومار است با كاغذ پنبهاى به طول دو متر و عرض 27 سانتىمتر در نامهء ارغون و طول سه متر و عرض 48 سانتىمتر در نامهء اولجايتو ( رجوع كنيد به سفرنامهء ماركوپولو طبع پوتيهPauthierص 775 - 781 ) ، و اگر اين مهر با مركب آبطلا بوده است آن را التون تمغا مىگفتهاند ( التون يعنى طلا ) و اگر با مركب سياه بوده آنها قراتمغا مىگفتهاند . رجوع كنيد به قاموس تركى به فرانسهء پاوه دوكورتى و جامع التّواريخ طبع بلوشه ص 247 ح .
( 3 ) - رجوع كنيد به صفحه 538 در اواخر فصل احوال نوسال ، و صفحه 548 .
( 4 ) - رجوع كنيد به اواخر صفحه 543 .
( 5 ) - اين تاريخ مستنبط است نه مصرّح ، چه جلوس كيوك خان در سال اسب بود كه ابتداى آن واقع بوده در ربيع الآخر سنهء 643 ( جامع التّواريخ طبع بلوشه ص 240 - 245 ) ، و ابتداى سال مغول در وقت بودن آفتاب در برج دلو است ( ص 218 از متن حاضر ) ، پس جلوس او در سنهء 643 يا اوايل سنهء 644 واقع مىشود و كيوك خان به تصريح رشيد الدّين ( جامع التّواريخ طبع بلوشه ص 250 ) يك سال بيش پادشاهى نكرد پس وفات وى در سنه 644 يا اوايل سنهء 645 واقع مىشود بالضّرورة ، و چون در اين سفر ارغون به حضور خود كيوك خان رسيد ( صفحه 368 ) پس واضح است كه اين سفر ارغون به اردو در حدود سنهء 643 بوده است .
( 6 ) - يعنى ممالكى كه در غربى جيحون واقع بوده است از خوارزم و ايران و گرجستان و روم و موصل و غيرها رجوع كنيد به ما بعد صفحه 22 و 23 .